Rat erosa i tanatosa

„Sveti Georgije ubiva aždahu” je osobena drama u opusu Dušana Kovačevićeva, jer je ne odlikuje urnebesno apsurdni i razoružavajuće crnohumorni kovitlac događaja, prepoznatljiv za delo ovog pisca, već preovlađujuće realistički, epski vođena radnja. Reč je o istorijskoj pripovesti smeštenoj u vreme početka Prvog svetskog rata, gde se prepliću melodramska i ratno-politička linije radnje. Prva je kompaktnija i dramski uverljivija, jer su nosioci radnje ubedljiviji, životniji likovi, dok druga ima u osnovi zanimljiv, apsurdan sukob koji između ostalog prati odlazak bogalja na front, u vreme Cerske bitke, ali je njeno sprovođenje često određeno dugim prepričavanjima ranijih ratnih pohoda, bez istinske dramske snage.

Kada je drama prvi put izvedena, 1986. godine na sceni Ateljea 212, izazvala je različite, sukobljene kritičke stavove prema njenim vrednostima, od vrlo afirmativnih (Stamenković) do onih koji su smatrali da se „Sveti Georgije” može uporediti sa dramskim delima Nušića i Sterije, u teatrologiji preovlađujuće označenih kao manje vredna u odnosu na njihove komedije (Volk, Foretić). Petar Volk je, na primer, pisao da „Sveti Georgije ubiva aždahu” nije celovita drama, da je ilustrativna, što je karakteristika za koju se može reći da je povremeno prisutna i u novoj predstavi Jugoslovenskog dramskog pozorišta.

Reditelj Milan Nešković Kovačevićev komad postavlja u veoma ambicioznoj, zavodljivoj, vizuelno raskošnoj formi koja odmah osvaja gledaoca (scenografija Gorčin Stojanović, kostim Biljana Grgur). Scena višeznačno predstavlja seoski ambijent, indikativno kosu padinu sa nizom stabala u pozadini, na jednoj strani, i kafanski prostor na drugoj, što će se sa razvojem radnje efektno menjati, i simbolički nadgrađivati. Muzika je takođe važan element ovog izvođenja, koji takođe na početku fascinira gledaoca. Tekstove songova je pisala Duda Buržujka, a muziku je komponovao Vladimir Pejković, i njihove zajedničke pesme donose vrlo sugestivne, savremene, otrežnjujuće poetske komentare radnje, o patrijarhalnom mraku, večitim ratovanjima, unutrašnjim i spoljnim itd. Songovi se emituju putem audio-snimaka, i šteta je što se ne izvode uživo, jer bi u tom slučaju imali i snažniji emotivni učinak.

Najvrednije scene u predstavi su melodramske, one donose opipljiv zanos, čulnost, razornu moć erosa i prateću tragičnost tanatosa. Milan Marić delikatno igra Gavrila Vukovića, bogalja koji za sebe smatra da je beskoristan, gubitnik, takav bez ruke, izgubljene u prethodnom ratu. Pokreće ga iskrena, dugogodišnja ljubav prema Katarini Džandarovoj, u nadahnutom i temperamentnom tumačenju Jovane Belović, koja je gradi kao odlučnu i svojeglavu ženu koja ne mari za mišljenje malograđanskog okruženja i prkosi sveprisutnoj proračunatosti brakova, konformizmu i opštem zapostavljanju ljubavi. Ona je žena Đorđa Džandara, u dirljivoj i sugestivnoj interpretaciji Nikole Rakočevića – on ga oblikuje kao čestitog čoveka koji se uspešno nosi sa činjenicom da je njegova žena u naručju drugog muškarca, možda i zbog uverenja da su interesi države i nacije iznad njegovog ljubavnog kraha. Uzbudljivo su oblikovane scene u tom ljubavnom trouglu, između Đorđa i Katarine, kao i Đorđa i Gavrila, uz prigušen, a eksplozivno prisutan dramski naboj. Takav je i prizor između Đorđa i poručnika Tasića, u odsečnom i autoritativnom tumačenju Marka Janketića, kada mu Đorđe stoički saopštava da njegovu ženu čuva drugi muškarac. Anđelika Simić je čvrsto principijelna Katarinina tetka Slavka, neumoljiva u trezvenosti.

Paralelno sa melodramskom linijom radnje teku u prvom delu predstave scene u mehani koje nose bivši ratnici, bogalji, mahom osakaćeni u ranijim ratovima, i gde izbijaju pomenute slabosti dramskog teksta. Likovi tu nisu tako životno uverljivi i bujni, prizori su rastegnuti u prepričavanju ratnih dogodovština, i komentarisanju tada aktuelnih političkih novosti, često bez ritma i živosti. Bljesnu tu povremeno Kovačevićevi moćni, prepoznatljivi biseri spoznaje o našem mentalitetu, pogubnom patrijarhatu, sistemskoj korupciji i nasilju, ali se pomalo i izgube u toj kafanskoj gunguli. Možda bi ove scene bile efektnije da su sažetije ili da su igrane u nekom izazovnijem, možda stilizovanijem obliku. Ovako, uz povišeni patos likova, Alekse Vukovića (Nebojša Ljubišić), Ninka Belotića (Aleksandar Đurica), Reci Voja (Miloš Samolov), Rajka Pevca (Joakim Tasić) i drugih, one razvodnjavaju na početku uspostavljenu snagu scenske igre. Do kraja predstave će se preplitati ta pomalo suvoparna igra, nategnut ton ratnih prizora i otrežnjujuća stvarnost teško ranjenih ljudskih srca koja imaju istinski dramski naboj.