Obračun sa nasiljem

Novo mesto – U pozorište „Anton Podbevšek”, publika sa interesovanjem dolazi na svako izvođenje predstave „Beogradski trio”, od premijere održane u junu prošle godine, nakon čega su usledila gostovanja na Korčuli i u Ljubljani, u Cankarevom domu, koji je koproducent predstave. Dramatizaciju romana Gorana Markovića uradio je reditelj Matjaž Berger, inače i dramaturg i teoretičar, i osnivač ovog najmlađeg profesionalnog pozorišta u Sloveniji, 2006. godine, koje je i prvo profesionalno pozorište na području Dolenjske. Imenovano prema Antonu Podbevšeku, slovenačkom avangardnom pesniku iz Novog Mesta, ovo pozorište je okrenuto ka avangardnim, istraživačkim scenskim poetikama, postdramskom pozorištu, filozofskom teatru, muzičkom pozorištu, a redovni posetioci ove kuće su filozof Slavoj Žižek i članovi grupe „Lajbah”, između ostalih.

Imajući u vidu vrlo nekonvencionalnu, hibridnu formu književnog dela „Beogradski trio” Gorana Markovića, fragmentarnu, epistolarnu, sastavljenu od arhivske građe, ali i fiktivnih razmaštavanja događaja, njegovo postavljanje na scenu u Novom Mestu je bilo naročito izazovno. A uprkos toj složenosti strukture, roman ima čvrste žanrovske osnove, drage čitaocima koji sa posebnim uzbuđenjem prilaze melodramskim i trilerskim narativima. Radnju pokreće dolazak pisca Lorensa Darela u Beograd, na mesto atašea za štampu u britanskoj ambasadi, u dramatičnim vremenima usvajanja Rezolucije Informbiroa 1948. godine, i razbuktavanja političkog nasilja. Darel stiže u Jugoslaviju sa mladom suprugom Engleskinjom, Evom, čije će opservacije o neuređenom balkanskom društvu podsetiti na bliske spoznaje Elizabete, supruge Stevana Medakovića u Selenićevom romanu „Očevi i oci”. Pisac „Aleksandrijskog kvarteta”, čije su reference suptilno prisutne u „Beogradskom triju”, jedna radoznala, neobuzdana, neukrotiva muška priroda, zaljubljuje se u Veru Tankosić, suprugu pukovnika Bore Tankosića koji će biti otpremljen na Goli otok, kao i Vera na Sveti Grgur, nešto kasnije, jer će odbiti da se odrekne muža. Zaljubljeni Darel kreće u akciju spasavanja iz pakla logora Tankosića – u knjizi vrlo realistički, potresno ispisanog – izazivajući političke, ali i bračne bure. Ova višestruko uzbudljiva priča je i polazište postavljanja svevremenih pitanja političkog ukidanja sloboda, ucena, manipulacija, represije i cenzure, ali i odnosa između umetnosti i politike, kao i ljubavi, strasti i bračnih obaveza.

Bergerovo scensko čitanje Markovićevog romana određuje precizan, ceremonijalan ton, brehtovska ohlađenost i otuđenost koje treba da probude kritičko mišljenje. U isto vreme je vrlo suptilno, emotivno prikazana patnja zatvorenika na Golom otoku i Svetom Grguru, ostrvu gde je bio smešten logor za žene. Glumci Gaja Filač, Luka Bokšan, Gregor Čušin, Inti Šraj, Gregor Podričnik, Tina Resman, Primož Petkovšek, Mario Dragojević, Jana Menger, Gal Oblak, Svit Stefanija i Jure Žavbi su gotovo sve vreme na sceni, preovlađujuće statični, ozvučeni mikrofonima koji takođe brehtovski oneobičavaju njihove reči. Pozornica je utvrđena i ekranima gde se emituju snimci i fotografije koji imaju važan dokumentaristički smisao, a nisu samo uključeni autentični arhivski materijali, već i savremeni prizori sa Golog otoka, sumorne fotografije napuštenih, oronulih objekata, zaposednutih duhovima žrtava, poetski rečeno. Posebno je efektna pojava Gorana Markovića na video-bimu, u epilogu, kada nam se obraća direktno, objašnjavajući korene interesovanja za ovu temu i u isto vreme potvrđujući autentičnost događaja.

Pozornica je minimalistički, elegantno i višeznačno uobličena, oličava neku vrstu sudnice, gde se istražuje Darelova upetljanost u političku aferu, ali i logor, istaknut na uzanom proscenijumu, zasutom golootočkim ili Sizifovim kamenjem, koji ima i simbolički izražajan prostor podzemlja. Zvučni pejzaž predstave je takođe vrlo upečatljiv, i bitno upotpunjuje snagu scenskog izraza. Elektrominimalizam muzičkog dua „Silence” delikatno prati i pojačava naš doživljaj drama koje se napeto razmotavaju. Efektno se koriste i drugi zvuci, na primer, naglašena je zrika nekakvih zrikavaca, koja pojačava pritisak nemira, zbog kontrasta između života prirode koji neizbežno teče i strahota nasilja u takozvanoj civilizaciji. A to zverstvo vlasti, legalizovano divljaštvo u posleratnoj Jugoslaviji nije samo neki tamo istorijski dokument, već je i odraz svevremenih mehanizama vladanja, na makro i mikro planu. Korišćenje političkih okolnosti i položaja za lične interese, i nametanje šupljih parola u funkciji opravdavanja nasilja, do danas je opstalo na našoj društvenoj pozornici, koju trenutno ceo svet sa velikom pažnjom prati.