Freske jače od stradanja

Zlatibor – Svojevrsnu krunu manifestacije „Duhovnim stopama”, koja se s nizom programa od Božića do Sretenja održavala u Kulturnom centru Zlatibor, predstavlja izložba „Bogorodica Ljeviška”. Otvorena ovde uoči sretenjskog praznika, a dostupna posetiocima do 10. marta.Reč je o vrednoj postavci Narodnog muzeja Srbije sa  42 kopije fresaka iz glavne prizrenske Crkve Bogorodice Ljeviške, oslikane s početka 14. stoleća. To je izbor od ukupno 148 takvih kopija malog formata iz zbirke Galerije fresaka, koje su u periodu od 1950. do 1955. godine (ubrzo po otkrivanju fresaka) izradili supružnici Zdenka i Branislav Živković.

Ovaj prizrenski hram, kako podsećaju u Narodnom muzeju Srbije, prvi je očuvani spomenik dvorske slikarske radionice kralja Milutina. Slikar Mihailo, iz porodice Astrala, vesnik je novog, narativnog stila.

„Poštujući staru monumentalnost iskazanu veličinom kompozicija i figura utkao je u stari program i nove cikluse, scene, epizode, motive koje su verne ilustracije crkvenih tekstova. Značaj čudesnog prožima hram. Izuzetni grupni portret Nemanjića nosi i uokviruje ornament dvoglavih orlova, jednako kao i arhijereje u oltaru. Simeon i Sava su označeni kao ktitori Srbije, u značenju onih koji predstavljaju svoj narod”, ističe se u katalogu za ovu izložbu, a zatim podseća na vandalski albanski čin prema istoriji i kulturi počinjen i u Prizrenu s početka ovog milenijuma: „Dana 17. marta 2004. postradala je, pored drugih crkava, i Bogorodica Ljeviška. Osnovna šteta učinjena je njenim freskama, naročito onim u priprati, oltaru, kao i pojedinim predstavama.”

Ipak, vizionarsko delo Zdenke i Branislava Živkovića s početka pedesetih godina 20. veka doprinelo je svetskom upoznavanju i očuvanju sećanja na izvorne vrednosti živopisa Bogorodice Ljeviške.

„Skladan par daje uvek više od dva slikara konzervatora. Bračni par Živković uleteo je u avanturu kopiranja motiva sa fresaka Bogorodice Ljeviške. Preuzevši sa njih mnoštvo detalja u kopijama, slikajući ih na jeftinom materijalu, predstavljali su detalje Ljeviške bez oštećenja. Živkovići su organizovali izložbu ’Čovek, priroda i predmeti sa fresaka Bogorodice Ljeviške’ u 15 gradova u Francuskoj, osam u Nemačkoj, šest u Kanadi, u po pet gradova SAD i Japana. Dug život izložbe se nastavio tako da se ona i danas izlaže.”

„Izložba je bila koncipirana kao antiteza reprezentativnim galerijama kopija koje, zadržavajući zamah velikih fresaka širokim gestom, otvaraju poglede u monumentalnost i epitalamski karakter slikarstva. Na detaljima Ljeviške bilo je lakše sagledati svakodnevni život, lica poput današnjih, ući u svet svete slike i otkriti detalje samosvojnih vrednosti”, zaključuju o ovoj postavci u Narodnom muzeju Srbije, u čije ime je na zlatiborskom otvaranju govorio dr Bojan Popović, upravnik Galerije fresaka tog muzeja.

Ovom prilikom u KC Zlatibor predstavljena je i knjiga „Kosovo i Metohija – stari putopisi”. Te putopise, svedočanstvo o susretanju domaćih i stranih putopisaca sa Kosmetom, priredila je dr Ana Stišović Milovanović.