Tematsko vođenje kroz nekadašnji logor Staro sajmište

Da se kultura sećanja neguje na pravi način, potvrdilo je veliko interesovanje sugrađana za tematsko vođenje „Logor na Beogradskom sajmištu (1941–1944): najveći nacistički logor u okupiranoj Srbiji”, koje je organizovao Memorijalni centar „Staro sajmište” u Centralnoj kuli minule subote povodom obeležavanja Dana državnosti Republike Srbije. Posetioci su imali priliku da se upoznaju sa istorijom logora na Sajmištu, kao i predratnom i posleratnom istorijom samog prostora. Saradnici Memorijalnog centra, istoričari Vidan Bogdanović i Jovana Perišić dočekali su posetioce različitih generacija i sproveli ih kroz izložbenu stalnu, dokumentarnu postavku „Logor na Beogradskom sajmištu (1941–1944)” koja se nalazi u prizemlju Centralne kule. Na postavci uz fotografije na velikim panoima nalaze se i pisana svedočanstva o ovom logoru, antijevrejskoj propagandi i drugim važnim segmentima u vezi sa tim teškim periodom stradanja koji ne sme da se zaboravi.

Uz stručno tumačenje, učesnici programa mogli su da saznaju kakvu je namenu imao nekada ovaj prostor, koji je pretrpeo dramatične transformacije od simbola privrednog napretka predratne Jugoslavije do mesta masovnog zatočenja i smrti Srba, Jevreja i Roma, odnosno mesta početka izgradnje Novog Beograda i stvaranja najveće likovne kolonije u regionu.

Memorijalni centar „Staro sajmište” kao republička ustanova kulture je kompleksni muzeološki, edukativni i naučnoistraživački centar od regionalnog i svetskog značaja. To je nezaobilazno odredište za Beograđane i sve žitelje naše zemlje, ali i posetioce iz celog sveta. Programi ovog centra inspirišu posetioce da upoznaju, unaprede i šire znanje o istoriji Starog sajmišta, Holokausta, Samudaripena i genocida nad Srbima, kao i da čuvaju trajnu uspomenu na žrtve. Programi namenjeni deci i mladima razvijaju i neguju kulturu sećanja, međukulturni dijalog, toleranciju i poštovanje ljudskih prava.

Iz Memorijalnog centra podsećaju da je u gradu bremenitom istorijskim događajima, kakav je Beograd, malo prostora gde je u relativno kratkom periodu nastalo toliko značenja i simbolike kao što je Staro sajmište. Tokom nekoliko decenija ovaj prostor prošao je suštinske transformacije: bio je simbol širenja grada, privrednog napretka, savremene arhitekture i povezivanja sa svetom da bi posle nekoliko godina postao mesto masovnog zatočenja, smrti i razaranja. Prvih godina posle Drugog svetskog rata postao je simbol obnove i izgradnje i jedan od centara umetničkog stvaranja. Sledilo je predugo zanemarivanje i neprimereno korišćenje nekih od preostalih sajamskih objekata. Staro sajmište sada se vraća na mapu jednog od važnih mesta sećanja Beograda i prvih koraka njegove trajne memorijalizacije.

Beogradski sajam je svečano otvoren 11. septembra 1937. godine čime je učinjen prvi korak Beograda na levu obalu Save. Do početka rata aprila 1941. godine na njemu su se održavali prolećni i jesenji sajmovi, kao i druge kulturne i zabavne priredbe. Sajamski kompleks bio je značajna arhitektonska celina i sastojao se iz nekoliko paviljona sa više od 14.000 kvadratnih metara izložbene površine.

Tokom agresije nacističke Nemačke i bombardovanja Beograda u aprilu 1941. godine objekti Sajmišta nisu teže oštećeni i mogli su da se iskoriste za zatvaranje velikog broja ljudi. U masovnim represalijama nemačkih okupacionih snaga tokom gušenja ustanka u Srbiji u leto i jesen 1941. godine streljano je više hiljada Srba i Jevreja. Do kraja novembra praktično je uništena jevrejska muška populacija, delimično i romska.

Početkom oktobra 1941. okupacione vlasti počele su izgradnju velikog koncentracionog logora u Zasavici za interniranje zarobljenih ustanika i preostalih Jevreja, delom i Roma. Zbog poplave, za mesto novog logora 28. oktobra 1941. određeno je Beogradsko sajmište, koje se posle raspada nekadašnje Jugoslavije našlo u sastavu NDH na teritoriji grada Zemuna.

Ustaške vlasti saglasile su se sa molbom nemačkih vlasti iz Srbije da se izložbeni paviljoni iskoriste za interniranje Jevreja u logor uz uslov da se logor snabdeva hranom iz Srbije. Komanda logora bila je u sastavu nemačke policije (Gestapoa), a pripadnici nemačke policije su i obezbeđivali logor.

Prvo tematsko vođenje, kome je prisustvovala i ekipa naše rubrike, upriličeno je u julu prošle godine, a u ovoj godini održano je krajem prošlog meseca.

Memorijalni centar „Staro sajmište” i Savez jevrejskih opština Srbije organizovaće u Centralnoj kuli (Ulica Sajmište 3) u utorak, 25. februara u 18 sati predavanje „Sa Bogom u paklu: judaizam u getima i logorima smrti”. O ovoj temi govoriće rabin Isak Asijel.