Satiričan spektakl nasilja

Nastala prema drami savremenog mađarskog pisca Ištvana Tašnadija, najnovija predstava Andraša Urbana „Nexxt“ istražuje uzroke i posledice kriminala i nasilja uopšte, u medijskom i društvenom, ali i ličnom, porodičnom i psihološkom kontekstu. Radnja, prema kojoj je uticajni reditelj Arpad Šiling napravio i film i predstavu, smeštena je u okvire televizijskog šoua „Nexxt”, jednog tipično agresivnog, kič rijalitija, koji vodi ekscentrična i besramna voditeljka Frau Plastik Čiken. U emisiji, koja se pred nama i sa nama gledaocima navodno snima uživo, direktno se prati potera za serijskim ubicom, uz uključivanje reportera na terenu, odnosno umetanjem ranije snimljenih video-materijala, kao da su u pitanju video-prenosi. U isto vreme, u studiju, odnosno na pozornici, voditeljka ugošćava Malog Aleksa, lika nasilnika iz Berdžisove „Paklene pomorandže”, sa ciljem da istraži korene njegove surovosti, i mogućnosti promena takvog ponašanja. Kasnije će im se u studiju pridružiti i psihijatri koji razmatraju psihološke posledice nasilja, kao i  uhvaćeni serijski ubica Reks, koji će odmeriti znanja sa Aleksom, u kvizu šarma i umeća.

U tumačenju reditelja Andraša Urbana, ova urnebesna, satirična radnja koja svojim psihodeličnim, subverzivnim humorom razara medijsku estetiku i etiku, postavljena je u ironično blještavom, upadljivo dizajniranom, teatralizovanom obliku. Zbog video-prenosa delova radnje, delikatno kritički naglašene upotrebe kiča i nasleđa popularne kulture, pesama Eltona Džona ili Maraje Keri, koje glumci izvode sa namerno pojačanim emocijama, scenska poetika podseća na radove autora Franka Kastorfa ili Renea Poleša, dok se u kontekstu Urbanovog rada stilski i žanrovski nadovezuje na produkcije „Bilo jednom u Novom Sadu” i „Vitezovi lake male”.

Glumci Novosadskog pozorišta igraju tradicionalno disciplinovano, žestoko i precizno, posvećeno stvaraju ovaj obezglavljujuće porodičan, kritički odjek medijskih nakaznosti koje bitno utiču na porast društvenog nasilja, što je jedna od ideja predstave. Emina Elor temperamentno gradi lik beskrupulozne voditeljke Frau Plastik Čiken, spremne na sve zbog popularnosti i slave. Pongo Gabor je takođe vrlo izražajan u predstavljanju lika O. B., još jedne šoumenske kreature, dok Danijel Gomboš i Atila Nemet igraju Paksa i Maksa, groteskne studijske redare. Arpad Mesaroš apsurdno komički gradi lik Malog Aleksa koji nastoji da dokaže da nije više nasilan, da ima uzoran život i finu porodicu. Bence Salai opipljivo igra lik ubice Reksa, blisko obavijen suptilnim apsurdnim značenjima, Ištvan Kereši je nadobudni doktor Ego, predsednik sekcije za viktimologiju u društvu psihopatologa, koji pred kamerama banalizuje psihološke portrete žrtvi, u duetu sa doktorkom Ego (Agota Ferenc). Ovi glumci igraju i likove u filmovima koji uglavnom sirovo, brutalistički, razotkrivaju raskalašne živote prestupnika, narkomansku razuzdanost, opscene zabave sa devojkama spremnim na sve (video dizajner i kompozitor je Atila Antal). Prikazi fizičkog nasilja i nage telesnosti tarantinovski su obojeni, u smislu apsurdno komičnog pristupa u slikama krvoliptanja, čime se diskretno problematizuje „zabavni” karakter nasilja u medijima, odnosno, u nama niču posledična pitanja uticaja takvih medijskih prikaza na svest gledaoca, savremenog čoveka. Izvanredni su kostimi Line Leković, zadivljujuće razmaštani u kičastim značenjima, koja i na taj način pojačavaju ukupnu, razornu snagu ironije.

Za predstavu „Nexxt” se može reći da jeste urbanovska u pogledu tematike, interesa za istraživanje uzroka i posledica nasilja, duboko prisutnom u čitavom opusu ovog autora. U isto vreme, ona potvrđuje nove smernice Urbanovog rada, gde izostaju za njega prepoznatljiva, intuitivna, višeslojna, poetska i simbolički podsticajna rešenja. Uprkos tome, „Nexxt” u neosporno misaono izazovnom i izvođački superiornom obliku postavlja pitanja bitna za naše vreme, ubacujući nas u vrtloge suočavanja sa izopačenošću sveprisutne, neutoljive gladi za bogatstvom i slavom. Odmotavanje radnje ukazuje i na tragičnu društvenu raslojenost, na udaljavanje takozvane elite, bogataša koji su sve bogatiji, od sve nemoćnije i zombiranije većine. A te razlike, neprirodne u svojoj srži, porađaju nasilje, od čega mediji prave spektakle, nakaznu zabavu koja masovno služi kao svirepa uteha, ili anestezija, vid otupljenja patnje, nemoći.