Hrabri sanjari

U tekstu „Ptiče ili pravda za Zigfrida” Stafana Valdemara Holma, apsurdnoj drami sa izraženim metaforičkim značenjima, prepliću se motivi iz germanske mitologije sa temom teškoće življenja u savremenomdruštvu. Predstava u režiji Anje Suše ostvarena je u okvirima grotesknog apsurda, mada, preovlađujuća maniristička igra glumaca nije isključiva.

Groteska ponekad prepušta mesto realizmu, posebno u slučaju lika Zigfrida (Branislav Trifunović), kao i Mimea (Feđa Stojanović). Tim prelaženjem iz jednog u drugi stil igre gradi se, istovremeno, emotivno značenje lika (realizam), kao i kritički odmak prema liku (groteska), što je efektan rediteljski postupak.

Predstava je vredna jer se bavi nezaobilazno važnim pitanjima današnjeg sveta koji je, Hamletovim rečima, iskočio iz zgloba; posledicama iščašenih porodičnih odnosa, etičkom, duhovnom i fizičkom pervertiranošću. Sa druge strane, nedostatak predstave je taj što ona više deluje kao skica zbog nedovoljne slojevitosti teksta, ali i zbog odsustva preciznosti njegove scenske postavke. Nije jasno da li se radnja dešava u robnoj kući, ludnici, zoo-vrtu, ili svuda, ili nigde; ta vrsta neodređenosti ovde nije vrlina zato što igri nedostaje promišljenije stilizacije koja bi prevazišla datu pojavnost. Interpretaciji nedostaje masnijih, jarkijih boja, scenski razgovetnijih ideja, više poetičnosti i emocija, čvršćih, definisanijih značenja, upečatljivije stilizacije u prikazu iracionalnih motiva (npr. uključivanja životinja). Vidimo samo konture jednog sveta koji truli u svojoj nakaznosti,umesto detaljnije, reljefne anatomije niza monstruoznih odnosa.

„Sanjari” Roberta Muzila su neobičan dramski tekst (1908), sa elementimagrađanske drame bliske Ibzenu, ekspresionizma kasnog Strindberga, poezije očaja Čehova, čak i salonskog cinizma Oskara Vajlda. Ova formalna i stilska specifičnost teksta, ukazala se kao inspirativno polazište za smelu i pomalo drsku, minimalistički elegantnu, režiju Miloša Lolića (dramaturg Periša Perišić).

Metaforički zatvoreni u nekakvu drvenu kutiju (scenograf Jasmina Holbus), sedam likova učestvuje u pletenju niza ljubavnih zavrzlama, izazivanju ljubomore, strasti, očaja, ludila. Glumci Nikola Vujović, Dubravka Kovjanić, Vanja Ejdus-Kostić, Goran Jevtić, Cvijeta Mesić, Feđa Stojanović i Radovan Vujović igraju usaglašeno stilizovano, hipnotički precizno, dosta statično, skoro sve vreme govoreći tekst u mikrofon.

Zbog tog radikalnog uključivanja mikrofona, koje podrazumeva istraživanje odnosa tela i tehnologije, glumca i lika, glasa i teksta, igru sa prisutnošću, predstava Miloša Lolića se može odrediti kao postdramska. Tekst ovde više nije prioritet, već povod za rizično ispitivanje strukture teatra. Ali i ne samo to. Na planu tematike, koji jeste u delimičnoj senci formalnih pitanja, predstava je usmerena na polje ljubavi, trusno, izmičuće, idejno neiscrpno. Ljubav i strast se tretiraju u svojoj grandioznoj ambivalentnosti koja nemilosrdno otvara duboke rane ali, istovremeno, vrtoglavo uspostavlja smisao života.

Celi tok predstave prati setna muzika pijaniste Srđana Markovića, stvarajući lirska značenja, izuzetno bitna u toj visokoestetizovanoj postavci. Ona ukazuje na neki drugi svet, poeziju i lepotu, nedostižne, nepostojeće, u tako hladnim, formalizovanim odnosima između likova.

Predstava „Sanjari” Miloša Lolića teško će biti popularna zbog svoje nametljive hermetičnosti. No, baš zato što je takva, ona nam je dragocena jer se odlučno i hrabro udaljava od tradicije, tražeći ono autentično u srži teatra, u okolnostima masmedijskog, teatralizovanog života.