Istorija jedne zemlje kroz vazdušni saobraćaj

Knjiga istoričara Ilije Kukobata „Jugoslovenski vazdušni saobraćaj” objavljena je nedavno u zajedničkom izdanju „Arhipelaga” i Instituta za savremenu istoriju iz Beograda, u ediciji „Vreme”. Reč je o prvoj celovitoj istoriji vazdušnog saobraćaja u Jugoslaviji od kraja Drugog svetskog rata do raspada zemlje i novog ciklusa balkanskih ratova.

Prikazujući razvojni put jugoslovenskog vazdušnog saobraćaja, ova istoriografska studija pokazuje istoriju jedne zemlje, njenih ekonomskih, društvenih i političkih mogućnosti i ograničenja, uzleta i padova.

Uz obilje fotografija iz istorije vazduhoplovstva, knjiga govori o uzbudljivoj epohi od obnove vazdušnog saobraćaja posle Drugog svetskog rata, preko postepene modernizacije flote i osvajanja novih tržišta i destinacija do vrhunca jugoslovenskog vazdušnog saobraćaja koji će se okončati u vrtlogu raspada države.

– Osnovni zadatak ove knjige bio je da prikaže razvojni put jugoslovenskog vazdušnog saobraćaja obradom različitih njegovih aspekata: državnih organa nadležnih za civilno vazduhoplovstvo i vazduhoplovnog zakonodavstva, funkcionisanja avio-kompanija, unutrašnjeg i međunarodnog saobraćaja, razvoja zemaljske vazduhoplovne infrastrukture i tehničkih sredstava, odnosno letelica, kadrovske politike i bezbednosti. Pored toga, prikazan je i odnos političkog, privrednog i vojnog vrha Jugoslavije prema vazdušnom saobraćaju: koliko su se državni organi uplitali u donošenje odluka o nabavkama aviona i izgradnji aerodroma, koliko je vazdušni saobraćaj bio ekonomski isplativ, koliko je bio pristupačan jugoslovenskim građanima, zašto je jedna socijalistička država tokom najvećeg dela svog postojanja imala više od jedne avio-kompanije. Početnu i završnu hronološku granicu ovog rada odredilo je više činilaca. Godine 1945. i 1992. su godine nastanka i nestanka socijalističke Jugoslavije, ali istovremeno predstavljaju i dva prelomna trenutka u istoriji jugoslovenskog vazdušnog saobraćaja. U prvom slučaju, reč je o godini njegove obnove posle završetka Drugog svetskog rata. U drugom slučaju, radi se o gotovo potpunom prekidu funkcionisanja ove privredne delatnosti usled uvođenja međunarodnih sankcija Saveznoj Republici Jugoslaviji i gubitka značajnog dela unutrašnjeg tržišta otcepljenjem bivših jugoslovenskih republika Slovenije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Makedonije – kaže autor knjige.

Ilija Kukobat (Beograd, 1993) naučni je saradnik Instituta za savremenu istoriju. Na Katedri za istoriju Jugoslavije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu je diplomirao 2016, a master rad odbranio 2017. godine. Doktorsku disertaciju Vazdušni saobraćaj u Jugoslaviji (1945–1992) odbranio je 2023. godine. Od aprila 2019. do aprila 2023. godine bio je angažovan kao stipendista Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije u Institutu za savremenu istoriju, u kom sada radi. Autor je knjige „Sovjetski uticaji na jugoslovensko vazduhoplovstvo 1944–1949: Između saradnje i suprotstavljanja” i koautor knjige „Aeroput. Društvo za vazdušni saobraćaj 1927–1948 ”. Sekretar je redakcije časopisa „Istorija 20. veka”.