O ljubavi, ratu i fudbalu

Trodelna predstava „Više od igre” reditelja Ivana Vukovića, nastala prema tekstu Slobodana Stojanovića, koji je bio predložak za kultnu istoimenu televizijsku seriju iz sedamdesetih godina, pojavila se u vreme neobično koncentrisanog pozorišnog interesovanja za doba Drugog svetskog rata, imajući u vidu nedavne premijere „Centrale za humor” i „Balkan ekspresa”. Poput njih, i „Više od igre” ovom periodu naše istorije prilazi komički, uz još naglašeniji sentimentalizam, gradeći jedan svet koji vrvi od nabujalog života i autentičnih likova, povezanih melodramskim ili ideološkim linijama radnje, naročito u prva dva dela (adaptacija teksta Đorđe Kosić). Okosnicu narativa gradi nadmetanje dva fudbalska tima, „Radnički” i „Građanski”, u provincijskom mestašcetu Gradina, oko čega se upliću i druga dešavanja, između ostalog ljubav između Milice (Jana Bjelica) i Danila (Miodrag Radonjić), policijske istrage i strogo čuvanje državne bezbednosti, kao i Danilove revolucionarne aktivnosti, koje će, naravno, završiti njegovim političkim uspehom i sticanjem društvene moći.

Prvi deo se dešava 1931. godine, a drugi 10 godina kasnije, u vremenu okupacije i pokreta otpora, i ova dva segmenta su u pogledu naracije, ali i strukture i stila igre vrlo bliska. Nema tu previše umetničkih ambicija, dubine ili širine mišljenja, ali ima neosporne živosti i šarma, zahvaljujući sočnosti likova i nadahnutoj igri glumaca. Scenska radnja teče na mešovitom polju farsičnog i ironičnog, sentimentalnog realizma; u dramske segmente su bitno uključeni stilski prepoznatljivi, duboko emotivni songovi kompozitorke Irene Popović Dragović, koji će u drugom delu efektno izraziti snagu zajednice, ujedinjenog i odlučnog otpora protiv okupatora (muzičari Ivan Mirković, harmonika, Nikola Dragović, violina, Aleksandar Jovan Krstić, saksofon). Dizajn prostora diskretnom ironijom i jednostavnošću odgovara stilu igre; osnovu pozornice čini zeleni, travnati prostor, kao fudbalski stadion, dok je u pozadini oslikano nebesko prostranstvo prošarano paperjastim oblacima; taj zastor će se u drugom delu srozati, kao vizuelni odraz društvenih potresa (scenograf Marija Kalabić, kostimograf Dragica Laušević).

Iz brojnog ansambla koji oblikuje živopisnu galeriju likova, različitog duha i temperamenta, naročito se izdvajaju komički upečatljivi, zavodljivi i šarmantni nastupi. Milorad Damjanović teatralno predstavlja zanesenog Gulivera, sanjara obuzetog idejom da otvori bioskop, a Daniel Sič u srodno plastičnom, manirističkom obličju u prvom delu igra štreberski utvrđenog Cvikeraša, a u trećem takođe teatralizovano prikazuje ekscentričnog Valentina, glumca, reditelja, sanjara, privučenog mladićima. Jana Milosavljević je Ruža koja se pravi blesava, sa uverenjem da društvo svakog ko je drugačiji proglašava ludim, pa zato namerno podvlači tu ludost, kao vid protesta protiv predrasuda (i malograđanstva). Jovo Maksić slikovito, karikaturalno gradi lik pijanog popa, ciničnog nevernika, a Bojana Stojković takođe komički sočno, prenaglašeno igra bučnu i drčnu Olju (drolju), koja nimalo ne krije da je prostitutka. Aleksandar Jovanović posebno nadahnuto i ležerno karikira Roma Garu, kritički problematizujući stereotipe o Romima (odsustvo higijene, lenjost). Većina glumaca nastupa u više uloga, pa tako Jovanović gradi i sasvim drugačiji lik, odmerenog i dostojanstvenog Vite, zaljubljenog u elegantnu Simonu (Anja Josifovski), udatu za časnog Mišu Šljivića (Andrej Šepetkovski).

Treći deo, koji se odvija petnaest godina nakon drugog, upadljivo se razlikuje od prethodnih, prvo u pogledu narativa koji je dosta skromniji, nerazgranatiji. Radnja je koncentrisana oko farsično oblikovane priredbe povodom otvaranja stadiona, prizora pozorišta u pozorištu, koji vodi pomenuti Valentino. Finale nosi znatno manje živosti i dramske snage, monotonija je zbog šturih značenja radnje, ali i svedenijeg prostora za muziku i songove koji su ranije podizali nivo scenske dinamike i osećajnosti; razlike u osećajnosti se odražavaju i na zatamljenijem vizuelnom planu. Pojavljuju se tu i novi likovi, naslednici prethodne generacije, na primer sin Milice Bojić, Dragan koji strasno želi da postane muzičar (Arsenije Arsić), uz majčino neodobravanje, zatim njegova energična, buntovna i drska devojka Suzana (Anja Ćurčić) itd.

Ideja da se u pozorištu postavi trodelna predstava, kao replika na formu televizijskih serija, koje imaju premijere na nedeljnom nivou, pokazala se kao vrlo zanimljiva, jer je u gledaocu podstakla radoznalost, odnosno nestrpljivo čekanje da vidi nastavak serijala naredne sedmice. U tom smislu je posebna šteta što treći, završni deo, nije doneo ubedljivije i snažnije finale ove epske pripovesti, već njen antiklimaks.