Tri decenije pod svojim krovom

Specijalno za „Politiku”

Boston – Saborna crkva Sveti Sava u Kembridžu ove godine obeležava 30 godina od kada je na Vidovdan 1995. kupila zgradu za svoju crkvu. Ova mlada, gostoljubiva parohija neguje srpsko nasleđe kroz obrazovne i kulturne programe, kao što su škola srpskog jezika „Kometa”, Hor „Desanka Maksimović”, folklorne i sportske grupe, kao i dečji hor. Ponosni su i na svoju crkvenu biblioteku kojoj su nedavno poklonjene izuzetno stare knjige. Godine 2017. episkop istočnoamerički Irinej proglasio je ovu crkvu za saborni hram.

Kembridž je grad u američkoj državi Masačusets, koji od Bostona odvaja reka Čarls. Iako zaseban grad, on se smatra delom gradskog područja Bostona. Ova dva susedna grada dele mnogo toga, između ostalog i srpsku crkvu Sveti Sava, koja je postala duhovni i kulturni centar srpskog pravoslavlja u tzv. Novoj Engleskoj, regionu na severoistoku Sjedinjenih Država.

„U početku je naša parohija opsluživala svih šest država ovog regiona: Masačusets, Mejn, Nju Hempšir, Vermont, Roud Ajlend i Konektikat. Kasnije je kupljen hram u Portlandu, tako da Mejn sada ima svoju parohijsku zajednicu. Takođe, pretprošle godine je episkop Irinej osnovao novu misionarsku parohiju Svetog Kirila i Metodija, a prošle godine smo zakupili crkvu u Hartfordu, u državi Konektikat, gde još čekamo da dobijemo stalnog sveštenika koji treba da stigne iz Beograda. Tako ova naša Bostonska parohija sada pokriva četiri savezne države”, priča za „Politiku” otac Aleksandar Vlajković, parohijski sveštenik Saborne crkve Sveti Sava u Kembridžu.

Iako je sadašnja parohija osnovana 1992. godine, njeni koreni potiču iz misionarske parohije, koja je prvi put formalno osnovana 1972. godine.

„Tokom poslednjih pedesetak godina, ona je transformisana od misionarske parohije, koja je koristila prostor grčke pravoslavne crkve za mesečne službe, u redovnu parohiju u preuređenoj manjoj poslovnoj zgradi, do sadašnje velike kamene crkve u stilu bazilike. Vladika Sava je osnovao ovu parohiju još 1972. Pošto nismo imali hram, služba se tada vršila u ruskim, albanskim i drugim pravoslavnim crkvama. Ali 1978. nije bilo kandidata za sveštenika u Bostonu, te je parohija prestala da bude aktivna. Kada je počeo rat u Jugoslaviji – ljudi su osetili veću potrebu za crkvom. Vladika Mitrofan je došao i ponovo oživeo parohiju 1992. Na Vidovdan 1995. potpisali smo dokument i kupili prvu zgradu u Vejkfildu. Nekoliko meseci kasnije, 26. novembra, obnovljenu kapelu i zgradu je osveštao i zvanično otvorio vladika istočnoamerički Mitrofan”, seća se otac Aleksandar.

Poznati američki bejzbol igrač srpskog porekla, Volter Dropo, bio je jemac pri kupovini prve crkve.

„Prva crkva je kupljena na kredit za 203.000 američkih dolara. Volter Dropo, čuveni igrač bejzbola u penziji i potpredsednik našeg crkvenog odbora, bio nam je žirant. Kapacitet crkve je bio mali, oko 100, 120 ljudi. Sala za okupljanje mogla je da primi 70, 80 parohijana. Nakon dolaska novog talasa srpskih imigranata iz Hrvatske i Bosne 1995. i 1996. parohijani su stajali napolju tokom velikih praznika. Znali smo da je taj prostor prelazno rešenje i planirali smo da gradimo novu, veću crkvu”, objašnjava ovaj sveštenik.

Hram u kojem on danas služi  kupljen je 2005. od rimokatoličke crkve koja je godinu dana pre toga zatvorila preko 25 hramova u Bostonu i okolini zbog nedostatka sveštenika i svojih unutrašnjih problema. Tako su se tadašnji parohijani iz objekta od oko 185 kvadratnih metara preselili u pet puta veću crkvu, vrednu dva miliona dolara.

„Pored zgrade crkve postojala je i školska zgrada iznajmljena međunarodnoj školi. Dogovorili smo se sa školom da zajednički otkupimo to imanje. Crkva je postala vlasnik hrama, a škola vlasnik školske zgrade. Imamo zajednički parking i zelene površine. Ova zgrada je kupljena za dva miliona dolara. Međunarodna škola zakupljuje donji deo naše zgrade tokom školske godine, samo radnim danima, što predstavlja važan prihod za crkvu. Ostalo se izdržavamo od priloga i donacija”, naglašava otac Aleksandar.

Ovo prelepo zdanje je sagrađeno pre nešto manje od 100 godina, u gotskom stilu sa vitražima. Crkva je osvećena 2009. godine.

„Promenili smo oltarski deo, dodali ikonostas i malo freskopisanja unutar oltara. Ikonostas – deo hrama koji deli najsvetiji, najvažniji oltarski deo – rađen je u Novom Sadu tri godine, a radio ga je Đorđe Bilak, vrlo mlad i talentovan umetnik. Kada je došao da rukovodi instalacijom, oslikao je i istočni deo oltara. Čekali smo do 2019. da umetnik završi carska vrata, koja su sada najznačajniji umetnički deo ikonostasa. Vladičanski tron i Hristov grob uradio je Ljuban Marić iz sela Lelića. Biće tu još više ulepšavanja sa pravoslavnom tematikom, odnosno freskopisanjem”, najavljuje otac Aleksandar.

Parohija ima oko 1.200 parohijana, a nova crkva može da primi do 1.000 ljudi. Na nedeljnim službama okuplja se oko 120 parohijana dok za Božić i Vaskrs često dođe i do 800 ljudi.

„Posedujemo oko 325 poštanskih adresa, ako se to pomnoži sa brojem članova porodica, procenjujem da imamo oko 1.200 duša. Rekao bih da u Novoj Engleskoj, koja obuhvata svih šest država, taj broj može biti i do 2.000. Ja godišnje obavim oko 20 do 25 krštenja, dva do tri venčanja i dve do tri sahrane. Mladi koji imaju rodbinu u Srbiji i Bosni najčešće odlaze tamo radi venčanja, a često i mene pozovu da im se pridružim kako bih obavio venčanje”, kaže naš sagovornik.

Crkva ima izuzetno kvalitetan hor, koji postoji od samog osnivanja. U početku je nastupao pod nazivom Hor pri Crkvi Svetog Save. Sada se zove „Desanka Maksimović”.

„Pre 7, 8 godina došlo se na ideju da naš hor postane deo udruženja srpskih horova za Ameriku i Kanadu, koje ima dugu tradiciju. Da bi postao deo tog udruženja – hor mora da ima ime. Moja deca, koja su provela u školi u Srbiji godinu dana, učila su Desankinu pesmu ’Krvava bajka’. Ona je na njih ostavila duboki utisak. I drugim članovima hora je Desanka Maksimović bila veoma draga – kao velika srpska pesnikinja”,  objašnjava otac Aleksandar.

Crkva, ima i dečji hor, kao i veronauku za decu i odrasle, školu srpskog jezika „Kometa”, folklorne grupe i košarkaški tim.

„Program za veronauku propisuje eparhija i on je besplatan, a učitelji su volonteri. Hor, folklor i košarku takođe vode volonteri. Učenje srpskog jezika za decu od predškolskog uzrasta do 18 godina se plaća i nastavnici dobijaju nadoknade za časove. Kolo srpskih sestara ’Sveta Petka’ pri našem hramu podržava parohijske manifestacije, dobrotvorne akcije i pruža podršku našoj omladini”, sa ponosom priča otac Aleksandar, koji je rođen u selu Zdravčići u okolini Požege.

Sa 15 godina odlučio je da, uz veliku podršku roditelja, ode u Bogosloviju.

„Nisam iz svešteničke porodice, ali smo redovno išli u crkvu. Nije to baš bilo popularno u to vreme, ali ono što mi je pomoglo – upoznao sam par mladića koji su otišli pre mene u Bogosloviju. Jedan od njih je Dragan Todorović, koji nažalost nije više živ – nastradao je pre završetka škole, pre 40 godina. On mi je pomogao da bez mnogo opterećenja krenem u Bogosloviju. Dečak u farmerkama i majici, sličan meni ulio mi je poverenje da mogu da vršim tako jedan značajan zadatak i to baš kada sam se pitao da li ja imam sve potrebne kvalitete za sveštenika”, priseća se otac Aleksandar, koji i danas sa tugom priča o svom prijatelju.

„Tadašnji vladika žički poslao me je u manastir Krka da se spremam za sveštenički poziv. Posle pet godina provedenih tamo i odsluženog vojnog roka u Crnoj Gori, po savetu vladike Stefana Boce došao sam na Fakultet Svetog Save u Libertivilu, u blizini Čikaga. Nakon završetka 1993. započeo sam postdiplomske studije u Bostonu, na grčkom teološkom fakultetu ’Časni krst’. Posle prve godine sam se oženio i prihvatio da služim ovu – tada novu bostonsku misionarsku parohiju. Moja supruga Vera i ja upoznali smo se u Libertivilu, u dečjem kampu u manastiru Svetog Save, gde smo se i venčali. Ona i naše petoro dece pevaju u našem crkvenom horu, a jedan od naših sinova mi pomaže u službi. Postao sam đakon u manastiru Studenica 1994, a sveštenik na liturgiji koja je služena u Hramu Svetog Save u Njujorku, na proslavi 50 godina od njegovog otvaranja. I tako su se dve planirane godine službe u Bostonu – produžile u više od 30 godina”, seća se on.

U bostonskoj parohiji ima ljudi iz svih krajeva bivše Jugoslavije.

„Kao i u drugim zajednicama i ovde se ljudi bave raznim poslovima, ali je primetno da je mnogo visoko obrazovanih parohijana. U duhu hrišćanstva i skromnosti većina njih se ne hvali svojim diplomama, uspesima i dostignućima. Svi su oni tu na svetoj liturgiji da učestvuju u slavljenju Boga, ali i da dobiju dodatni blagoslov i blagodat od Boga i da osete one reči apostola Pavla: „Sve mogu u Hristu koji mi moć daje.”