Srpski umetnici u gradu Marka Šagala

Specijalno za „Politiku”

Srpski slikari, mozaičari, digitalni stvaraoci i umetnički fotografi izložili su svoje radove u galeriji Muzeja umetnosti u beloruskom gradu Vitebsku u okviru 34. Međunarodnog umetničkog festivala „Slavjanski bazar”. Postavku su nedavno otvorili Aleksandar Bogatenok, direktor Muzeja umetnosti, Denis Jurčak iz Odeljenja za kulturu Vitebskog regionalnog izvršnog odbora, zatim direktorka Centra za promociju umetnosti AXIOS, inače potpisnica ovih redova, kao i Anđela Mandić, art direktor izložbe. Izložba, čiji je organizator pomenuti centar AXIOS, deo je projekta „Karavan umetnosti”, koji je prvi put ostvario međunarodnu saradnju pod nazivom „Misija umetnosti – Belorusiji od srpskih slikara”.

Predstavljeno je 37 radova savremenih srpskih umetnika koji su raznoliki u svojom žanrovima, umetničkim stilovima i trendovima, kao i tehnikama – od slika u ulju i akrilu, mozaika do fotografija i digitalnih formi. Izložba je privukla veliku medijsku pažnju i iznenadila svojom raznolikošću mnogobrojne posetioce, goste, umetnike i predstavnike lokalnih i nacionalnih medija. „Ova izložba – kvintesencija umetničke škole Srbije – postala je značajan događaj u kulturnom životu našeg grada”, rekla je Elena Serova, koordinator izložbenih programa festivala. Posebnu pažnju kolega sa televizije Belorusija 24 privukla je fotografija „Politikinog” dugogodišnjeg foto-reportera i dobitnika mnogih domaćih i stranih nagrada i priznanja Anđelka Vasiljevića „Ljudi bez lica”, koji su bili zainteresovani za nove pristupe prikazivanja uz pomoć digitalnih tehnologija.

Ovo je prvi put da srpski slikari izlažu u rodnom gradu svetskog umetnika Marka Šagala. Izložba je organizovana u okviru programa prestižne manifestacije koja u periodu od nedelju dana ugosti više od 200.000 učesnika i posetilaca iz 44 zemlje, a koji prvenstveno dolaze da posete muzički festival, revijalnog i takmičarskog tipa, u areni grada. Ali ovaj grad nudi sve vrste umetnosti: muziku – od popa, roka, mjuzikla do horske duhovne muzike, pozorišne predstave, ples, performanse i karnevalske povorke na ulicama grada i mnogobrojnim scenama, u pozorištima, crkvama i ustanovama Vitebske filharmonije i Centra kulture. Pored toga, grad i četiri gradska muzeja su postavili više od 25 specijalno pripremljenih tematskih izložbi različitih formi, koje sa stalnim postavkama čine impresivnu ponudu za sve poštovaoce umetnosti, a posebno slikarstva, grafike i drugih oblika vizuelnih umetnosti.

Muzej umetnosti grada, u kojem je postavljena izložba srpskih slikara do 10. septembra ove godine, jeste ustanova podignuta 1883. godine koja u svom fundusu ima više od 17.000 umetničkih dela. U zgradi koja je značajno oštećena u Drugom svetskom ratu ostalo je originalno metalno stubište, koje svojom arhitekturom podseća na prohujalo vreme Marka Šagala i drugih avangardnih umetnika koji su živeli i stvarali u ovom gradu i ovom zdanju. Samo Muzej umetnosti je postavio devet izložbi koje su otvorene u okviru „Slavjanskog bazara”. Da pomenem neke: radovi i rekreiran atelje čuvenog vitebskog akvareliste Feliksa Gumena, prvog u Belorusiji koji je diplomirao na akvarelu; izložba slika Jurija Pena, čuvenog beloruskog slikara, klasičnog realiste, učitelja i pedagoga, osnivača prve slikarske umetničke škole u Belorusiji 1898, profesora Marka Šagala i drugih slikara raskošnog talenta i međunarodne slave; opus slika i skulptura na temu Čarlija Čaplina nedavno preminulog Zuraba Ceretelija, slikara i vajara svetskog renomea, direktora Ruske akademije umetnosti; izbor slika ruskih pejzažista i portretista 19. veka, kao i mnoge druge.

Gotovo isto toliko izložbi postavio je i Vitebski oblasni muzej u Gradskoj kući u kojem posebno mesto ima istorija Drugog svetskog rata. Neka dela, kao skulpture beloruskog vajara Zaira Azgura u Istorijskom muzeju privatnih kolekcija, videla su svetlo dana prvi put. Tu su i dela mladih umetnika, a posebno se ističu slike u stilu kubizma, suprematizma i surealizma i nakit u istom stilu, mlade umetnice DASHA, koji su izloženi u nedavno renoviranom Centru kulture. DASHA je dobitnik Evropske nagrade za najboljeg profesionalnog fotografa 2020, prva je osoba iz istočne Evrope i prva žena koja je dobila ovu nagradu.

Srpski slikari su se našli u dobrom društvu beloruskih i vitebskih umetničkih stvaralaca. Grad Vitebsk je srce avangarde i rasadnik mnogih umetničkih pokreta koji su nastali početkom 20. veka, a posebno u periodu od 1918. do 1922. godine U Vitebskom centru savremene umetnosti, smeštenom u zgradi nekadašnje Narodne škole umetnosti u Vitebsku, koju su posle Oktobarske revolucije pokrenuli M. Šagal, K. Malevič i A. Rom, nalaze se dela i prikaz istorije umetničke avangarde s početka 20. veka. Tu su radili i stvarali M. Šagal, M. Dobužinski, L. Lipitcki, K. Malevič, D. Jekerson i Amazonka avangarde Vera Ermolaeva. U tom periodu se rodio pokret UNOVIS, oko kojeg su se okupili promoteri Novog pokreta. Tu je Malevič napisao manifest o suprematizmu i završio eksperimente sa crnim kvadratom. Kako je direktorka Centra za modernu umetnost rekla, to je bio kratak period, ali je imao dalekosnažne efekte jer je bio rasadnik umetnika koji su popularisali avangardu širom sveta i uticao je na razvoj drugih umetničkih pravaca 20. veka.

Dokaz da Vitebsk, treći po veličini grad u Belorusiji sa 400.000 stanovnika, živo neguje tradiciju i reputaciju grada umetnosti jeste činjenica da ima dve visoke škole za umetnost i slikarstvo i tri srednje umetničke škole.

Vitebski bazar, koji neguje i promoviše razmenu kultura i umetnosti slovenskih naroda, ima posebno u mestu srcima slovenskih naroda. Srpski slikari su svojim delima uspostavili dijalog umetnosti i odškrinuli vrata za nove projekte između dve zemlje. Njihov umetnički senzibilitet je prepoznat i pozdravljen od umetnika i ljubitelja slikarstva i posetilaca izložbe. Dva dela, slikara Milenka Mihajlovića i umetnice Anđele Mandić, poklonjena su i ostaće u trajnom vlasništvu Muzeja umetnosti.

Izložba Misija umetnosti je projekat Centra za promociju umetnosti AXIOS i Eko-kluba iz Beograda, a čiju organizaciju je pomogla ambasada Republike Belorusije u Srbiji.

ANTRFILE

Kreativno razmišljanje umetnika

Vitebske novine su zabeležile: „Savremeno srpsko slikarstvo odražava ne samo različite stilove i trendove već i one tradicionalne motive u nacionalnoj umetnosti i taj neobično metaforičan način kreativnog razmišljanja umetnika odlikuje i srpsku kinematografiju i srpsku književnost. Podsetimo se Emira Kusturice, Milorada Pavića, Gorana Petrovića.”