Odlazak muzičkog aristokrate

Kristof fon Donanji (1929–2025), ugledni nemački dirigent, poznat kao „aristokrata za dirigentskim pultom”, preminuo je samo dva dana pre svog 96. rođendana, 6. septembra 2025. u Minhenu. Ovu informaciju u saopštenju za javnost navodi Klivlendski orkestar, sa kojim je maestro kao muzički direktor proveo mnogo sezona, od 1984. do 2002. godine. Sa njima je napravio brojne snimke širokog spektra muzike, koji se kretao od dela Baha do savremenih kompozitora, ali je ostao utemeljen i u austro-germanskom repertoaru. U tom periodu je snimio oko sto dela sa Klivlendskim orkestrom i često gostovao na turnejama po Evropi i posebno na Salcburškom festivalu. Američki, engleski, francuski, nemački mediji navode u ovom momentu sećanja muzičara i kritičara koji govore o jedinstvenom pristupu muzici Donanjija i podsećaju na njegovu nesvakidašnju biografiju.

Kristof fon Donanji je rođen u Berlinu 8. septembra 1929. godine u uglednoj muzičkoj porodici. Njegov deda je bio poznati mađarski kompozitor i dirigent Erne Donanji, dok je njegov stariji brat Klaus fon Donanji postao istaknuti nemački političar i bivši gradonačelnik Hamburga. Njegov otac, ujak i drugi članovi porodice uhapšeni su tokom rata i pogubljeni 1945. godine, kada je Kristof imao 15 godina. Donanji je u početku studirao pravo, želeći da doprinese pravdi u Nemačkoj, ali se 1948. godine opredelio za Višu školu za muziku i pozorište u Minhenu da bi studirao kompoziciju, klavir i dirigovanje. Njegovo prvo postavljenje bilo je asistentsko u Frankfurtskoj operi, potom u Operi u Libeku, Državnoj operi Hamburga i Simfonijskom orkestru NDR u Hamburgu, a bio je zagovornik i savremenog muzičkog pozorišta. Njegov mandat kao muzičkog direktora Klivlendskog orkestra koji je trajao 18 godina, ostao je kao jedan od najslavnijih u istoriji ansambla, obeležen umetničkom izvrsnošću, međunarodnim priznanjem i velikim turnejama, uključujući prve koncerte orkestra u Kini i redovne nastupe na vodećim festivalima u Evropi. Takođe je predsedavao renoviranjem Severans hola u Klivlendu. Obavljao je uloge glavnog gostujućeg dirigenta i umetničkog savetnika u Pariskom orkestru. Maestro je redovno sarađivao sa Bečkom filharmonijom, Bostonskim simfonijskim orkestrom i mnogim drugim. Uz rad u operskim kućama kao što su londonska Kraljevska opera i njujorški Metropoliten, Donanji je obavljao funkcije u simfonijskim orkestrima i u Kelnu i Londonu. Napravio je mnoge važne snimke, uglavnom za „Deku”, potom „Dojče gramofon”, kako operskog, tako i simfonijskog repertoara. 

– Mislim da dobri orkestri imaju snažnu želju za jakom ličnošću. To se vidi u Klivlendskom orkestru. Oni žele jaku osobu, ali ta osoba mora da posveti svoj život njima i muzici, i tek tada je slede ‒ govorio je. Njegovi saradnici navode da je „koristio veoma analitički pristup, što je ipak dovelo do izvođenja koja su bila ne samo veoma jasna već i veoma živopisna”.

Iako je na podijumu bio uzdržan, Donanji je bio poznat po tome što je slobodno iznosio svoje mišljenje. Članak u londonskom „Tajmsu” iz 1994. godine otkriva da je maestro otvoreno kritikovao druge dirigente, nazivajući izvođenje Mocartove „Figarove ženidbe” dirigenta Sajmona Retla „potpunim nesporazumom”, a Malerove simfonije pod Bernštajnovom upravom je smatrao „potpuno pogrešnim”.