Bosanski Petrovac, oaza suživota u BiH

Bosanski Petrovac nalazi se u Federaciji BiH. Zauzima dobar deo petrovačkog polja, čiju ravnicu omeđuju planine Grmeč, Klekovača i Osječenica. Petrovačka opština nema nijedan izvor vode, a najbliža reka je na drugoj strani Grmeča, udaljena 32 kilometra. Sa te udaljenosti, iz reke Sanice, Petrovac je 1980. dobio vodu. Ipak, taj nedostatak priroda je nadoknadila velikim potencijalom sunčane energije i ružom vetrova. Solarni paneli montirani na njivama u Koluniću i kod Partizanskog aerodroma u Medenom Polju strujom će osvetljavati petrovačka sela, a na obroncima će uskoro početi i montaža vetrogeneratora.

Po toj geografskoj lokaciji i po vekovima građenom mentalitetu dvaju naroda (Srba i Bošnjaka), može se reći da Petrovac predstavlja centar Bosanske Krajine. Suživot ta dva naroda može da služi za primer, ne samo u toj regiji, nego u celoj BiH, pa i Hrvatskoj.

Mi koji smo rođeni u selu Kolunić, četiri kilometra od Petrovca, ma gde živeli, svake godine prisustvujemo liturgiji u našoj crkvi, koja nosi ime Sveto Preobraženje. Porodični ručkovi i večere, uz muziku i veselje, obavljaju se pored groblja, u domu „Petar Mirković” i nekoliko šatora. Pored meštana, povratnika na dedovinu i nas iz susednih država koji često boravimo u zavičaju, i ove godine na slavlju je bilo i više porodica iz Austrije, Nemačke, Rusije, Holandije, Islanda i američkog grada Čikaga. Na svojoj dedovini uživo se susreću četiri generacije, od praunuka do pradedova.

Ne hajući za mišljenje svojih sukobljenih lidera, običan narod u Petrovcu prihvatio je reči iz poruka patrijarha Pavla i Porfirija, kao i muftije Muamera Zukorlića, da suživota nema bez praštanja i pomirenja.

Pred početak rata u BiH devedesetih, petrovački Srbi znali su da je od maja do kraja jula 1941. likvidirano oko 150 njihovih predaka i da su popaljena sva sela. U tom zločinu uzeli su učešća i pojedini petrovački Muslimani, koji su se priključili ustaškom pokretu iz Hrvatske. Vlast NDH iz Zagreba imenovala je stožernika za Bihaćku Krajinu, koji je u Petrovac doveo formaciju zagrebačkih ustaša (jurišnika) s tri oficira. Znali su Srbi za to, ali nisu posegnuli za osvetom u vidu ubijanja pripadnika drugog naroda. Ipak, grupa Srba oko 1. juna 1992. godine rušila je džamije u Petrovcu. I pored toga, oni čije su džamije srušene nisu napuštali svoj grad.

Tek 20. septembra, nakon pogibije 18 petrovačkih Srba na Bihaćkom ratištu u jednom danu, bojeći se osvete, Bošnjaci su organizovano krenuli za Travnik i Zenicu. Tri godine kasnije, 14. septembra 1995, vratili su se i taj dan počeli da obeležavaju kao Dan povratka i oslobođenja, dok su Srbi tog datuma morali da napuste svoja ognjišta.

Za razliku od 130.000 sarajevskih Srba, koji su dva, tri meseca posle Dejtona, ne želeći da žive u Federaciji, napustili dedovinu, Krajišnici su počeli da se vraćaju u zavičaj odmah po prestanku rata. Zatekli su kuće bez krovova, stolarije, instalacija i sanitarija. U još gorem stanju tadašnji vladika petrovačko-bihaćki Hrizostom zatekao je crkvu u Koluniću. Pored odnesenog krova, starog svega pet godina, srušen je zvonik i ukradeno zvono, poklon kralja Petra Karađorđevića. Znali su Petrovčani (i jedni i drugi) da to skrnavljenje nisu obavili domicilni Bošnjaci, nego oni čija su sela bila u zoni bihaćkog ratišta.

Pored velike aktivnosti i angažovanja za povratak Srba u Petrovac, Drvar, Glamoč i Grahovo, vladika je uspeo da obnovi crkvu u Koluniću. Za obnovu crkve novčane priloge dalo je i nekoliko Bošnjaka iz Bihaća, Cazina i Petrovca. Vladika je za izvođača radova na zvoniku izabrao Bošnjaka iz Cazina. Zvono i kupolu kupio je Stevo Latinović u Moskvi. Sticajem okolnosti, izvođač svih radova i na Stevinoj kući, bio je takođe Cazinjanin, Merhudin.

Suživotu u petrovačkoj opštini doprinelo je i slovenačko preduzeće „Pirnar”, čija osnovna delatnost je proizvodnja ulaznih vrata. Lako je pretpostaviti šta za Petrovac znači zaposlenje više od 300 zadovoljnih radnika, od kojih 35 u selu Kolunić. Firma je poznata i po brojnim donacijama za poboljšanje kvaliteta života lokalnog stanovništva.

Na kraju ističem još jednu vrlinu Petrovčana. Reč je o čuvanju i poštovanju istorijskih vrednosti oba naroda. U samom centru (čaršiji) gradića, od 1995. godine postoji spomenik poginulim pripadnicima Armije BiH, a ispred opštinske zgrade nalaze se spomen-obeležja starija od 80 godina. Pored tri spomen-ploče na kojima su ispisana imena 22 narodna heroja NOB-a, nalaze se i biste još trojice njihovih kolega: Radivoja Rodića, Mahmuta Ibrahimpašića i Zdravka Čelara. Odmah do njih su biste petrovačkih velikana: književnika Skendera Kulenovića i Ahmeta Hromadžića i slikara Jovana Bijelića i Mersada Berbera. Na zgradi Sokolskog doma, 80 metara dalje, obeležje podseća da su u njoj 1942. održana tri važna skupa (na dva je prisustvovao i Tito): Prvi kongres lekara, Prva konferencija AFŽ-a Jugoslavije i uvođenje Krajiške partizanske brigade u Krajišku diviziju.

Svetko Latinović,

Kać