Paket optužbi: šta kažu spisi SDT-a o praćenju, procenama rizika i razmeni podataka pred ustoličenje na Cetinju

Specijalno državno tužilaštvo (SDT) u svom postupku navodi da je, mesecima pre rizičnog ustoličenja mitropolita na Cetinju u septembru 2021. godine, bivši funkcioner Uprave policije i zaposleni u Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB) prenosio poverljive i označene kao „tajno“ podatke biznismenu za koga tužilac sumnja da je organizator kriminalne grupe. Iz spisa proizilazi tvrdnja da su, između ostalog, dostavljane ocene bezbednosne procene i izveštaji u vezi sa upotrebom sile tokom protesta, kao i lični podaci iz policijskih baza.

Prema naredbi SDT-a, koju je tužilaštvo dostavilo zbog pokretanja istrage, okrivljeni Drago Spičanović, nekadašnji visoki funkcioner Uprave policije i službenik ANB-a, navodno je tokom 2021. godine putem poruka na aplikaciji WhatsApp upućivao osetljive informacije Aleksandru Mijajloviću. Navodi iz naredbe uključuju prenos delova Informacije ANB-a broj 09-23J/2J-3644-3047, od 19. avgusta 2021. godine, označene kao „Tajno“, u kojoj se, kako se navodi, upozorava da je predstojeće ustoličenje na Cetinju visokorizičan događaj.

U jednoj od citiranih poruka, navodi SDT, Spičanović obaveštava Mijajlovića da će ANB poslati zvaničnu procenu Vladi u kojoj stoji da se ustoličenje „ne sme održati jer postoji realna opasnost od izbijanja sukoba“ — poruku koju je, kako piše u spisu, uputio 17. septembra 2021. godine. Tri dana kasnije, navodi se da je poslao potvrdu da je „Vukšić potpisao“ tu procenu.

SDT tereti više osoba — pored Spičanovića i Mijajlovića, u akciji su lišeni slobode i bivši policijski funkcioner Milovan Pavićević, policajac Vladan Lazović i viša državna tužiteljka Andrijana Nastić, koja je po nalogu tužilaštva bila povezana sa radnjama opisanim u postupku. Nakon privođenja, Mijajlović i Spičanović su zadržani u spuškom pritvoru; Pavićević i Lazović dobili su kućni pritvor, a Nastić je uz meru obaveznog prijavljivanja suspendovana odlukom Tužilačkog savjeta. Bivši ministar odbrane i funkcioner DPS-a Predrag Bošković takođe je saslušan i pušten na slobodu uz obavezno prijavljivanje.

U naredbi se navodi da su, osim procena rizika i informacija iz ANB-a, Spičanović i Mijajlović razmenjivali i podatke koji potiču iz izveštaja Unutrašnje kontrole MUP-a o upotrebi sredstava prinude tokom događaja na Cetinju 5. septembra 2021. Pomenuti izveštaj, navodi tužilaštvo, sadrži detaljnu evidenciju korišćenih sredstava — u kojoj se pominje ukupno 202 sredstva prinude, uključujući više stotina projektila i desetine hemijskih bombi i šok granata — podatke koje je, prema SDT-u, Spičanović prosledio Mijajloviću „posredstvom bliskih, za sada neidentifikovanih, policijskih službenika“.

Tužilaštvo takođe navodi da je Spičanović, u periodu dok je obavljao dužnosti u Upravi policije, na više upita Mijajlovića dostavljao lične podatke, matične brojeve i podatke o ulasku u zemlju pojedinih lica, koristeći sisteme MUP-a za proveru informacija o vlasnicima nepokretnosti i vozila. Navodi u spisu opisuju primere provera podataka za, navodno, majku poslanika i osobe povezane sa crkvom.

U delu naredbe koji se odnosi na politički kontekst, SDT ukazuje da je komunikacija između okrivljenih sadržala elemenate praćenja i prikupljanja podataka o tadašnjem političaru Dritanu Abazoviću — uključujući navode o poseti Abazoviću osuđenog lica i diskusije o operativnim aktivnostima u vezi s tim. Tužilaštvo ovo tretira kao dio šeme u kojoj su operativne informacije primenjivane u političke i privatne svrhe.

Iz spisa se može zaključiti da SDT okrivljene tereti za stvaranje kriminalne organizacije, zlupotrebu službenog položaja i odavanje tajnih podataka, kao i za radnje koje su, kako tužilaštvo navodi, imale za cilj uticaj na ostvarivanje biračkog prava putem odlučivanja o statusu radnih odnosa u firmama povezanim sa grupom.

Okrivljeni su u glavnom negirali krivicu u predatim iskazima. Tužilaštvo je, u svom zahtevu za pritvor i druge mere, navodno navelo rizike od uticaja na svedoke i obezbjeđenja integriteta istrage. Sud je, u dosadašnjim odlukama, delom usvojio mere pritvora i kućnog zadržavanja, u skladu sa ocenom rizika.

Ako se navodi iz naredbe potvrde pred sudom, reč je o slučaju koji postavlja pitanja o granicama upotrebe operativnih informacija u državnim organima i potencijalnim zloupotrebama sistema za prikupljanje podataka. Tužilački spisi ukazuju i na problem povezanosti između pojedinih javnih službenika i privatnih aktera, kao i na način na koji se osetljive informacije mogu cirkulisati van formalnih kanala.

Postupak je u fazi istrage. SDT nastavlja prikupljanje dokaza i obradu materijala koji su navedeni u naredbi. Do okončanja sudskog postupka na optužbe se, prema pravilniku o prezumpciji nevinosti, gleda kao na navode koje treba dokazati pred nadležnim sudom.