Mesto izmirenja braće

Varvarin – U ataru sela Orašje, nedaleko od izvora kisele vode i mirnog toka Kalenićke reke, stoji svetinja posvećena Svetom Jovanu Krstitelju, koja u sebi nosi predanje duboko utkano u srpsku prošlost. Narodno pamćenje kaže da je upravo ovde došlo do izmirenja dvojice kraljeva – braće Dragutina i Milutina Nemanjića, čiji su sukobi i pomirenje obeležili sudbinu čitavog srpskog naroda.

Posle više od decenije nesloge i borbi za vlast, uz posredovanje Srpske pravoslavne crkve, kraljevi su, po predanju, našli snage da prevaziđu podele. Istoričari i danas ne mogu pouzdano da utvrde mesto tog događaja, ali se u Temniću vekovima prenosi usmeno svedočanstvo da se izmirenje dogodilo baš na ovom mestu.

Da uspomena na taj čin ne izbledi, kaže narod, kralj Milutin je podigao hram posvećen Svetom Jovanu Krstitelju – svecu pokajanja i duhovnog preobražaja. Na temeljima stare bogomolje nikao je manastir koji je vekovima duhovno središte ovog kraja. U njegovoj biblioteci i danas se čuvaju tragovi starih zapisa i prepisa, svedočanstvo dugog trajanja srpske pismenosti.

Istraživač Đorđe Petković podseća da je Milutin bio vladar koji je duhovnost spajao sa razvojem privrede.

– U njegovo vreme svaki trg morao je imati dva stuba opstanka – crkvu i utvrđenje. Ovde su postojali svi uslovi i za jedno i za drugo. Mesto se nalazi između Levča i Varvarina, gde se narod okupljao radi trgovine, a gde god je bilo trga, moralo je biti i izvorišta vode. Ovde imamo i Kalenićku reku i prirodni kiseljak – ističe Petković.

Hram je prvu veliku obnovu doživeo u 14. veku, a kasnije su pripratu dogradili članovi dinastije Obrenović. Manastir je vekovima bio živopisan i bogat, ali nijedno vreme nije prošlo bez stradanja. Tokom Velike seobe Srba gotovo je razoren do temelja.

Narod, međutim, nikada nije napustio svoju svetinju. Krajem 18. veka zajedničkim snagama podigao je manastir iz ruševina, a početkom 19. veka on je služio kao prihvatilište za ranjene ustanike – utočište vere i otpora u vremenima borbe. Posle sloma Prvog srpskog ustanka hram je ponovo razoren, ali su ga meštani već nakon dve godine obnovili. U letopisima se pominje sveštenik Ognjen, koji je u to vreme pozivao narod na hrabrost i istrajnost.

Portret ktitora – kralja Milutina – oslikan je tek sredinom 20. veka, kada je crkva ponovo živopisana. Iako istorija ostavlja prostor sumnji da li je Milutin zaista podigao ovu svetinju, narodna tradicija čuva njegovo ime kao simbol mira i pomirenja.

Svetinja u Orašju, bilo da je rođena iz istorijske istine, bilo iz narodnog sna, ostaje trajni podsetnik da je mir među braćom temelj svakog trajanja. I dok Kalenićka reka nastavlja svoj tihi tok, kao da i ona šapuće priču o izmirenju, oproštaju i veri koja vekovima čuva ovo sveto mesto.