Pervertirani duh u izopačenom svetu

Kod nas prvi put izvedena na sceni Zvezdara teatra, 2008. godine, a napisana 2000. godine, apsurdno komična drama „Koza ili ko je Silvija” američkog pisca Edvarda Olbija, jednog od utemeljivača teatra apsurda pedesetih godina prošlog veka, donosi snažan tragikomičan odraz dubinske izopačenosti savremenog društva, kroz prikaz nastranih intimnih odnosa, u okvirima jedne naizgled srećne, uspešne i društveno visoko vrednovane porodice. Prirodno prihvaćena, novorođena ljubav protagoniste Martina prema kozi Silviji u komadu je oblikovana skoro savršeno normalno, iz njegove vizure, bez naročite upitanosti o prirodi tih burnih osećanja, što je osnova jakog metaforičkog odbleska pervertiranosti duha.

Reditelj Egon Savin ovu izazovnu dramu na scenu „Pera Dobrinović” Srpskog narodnog pozorišta postavlja kamerno; publika sedi na tribinama na sceni, tako približenija izvođačima, čime neposrednije upija izvanrednu snagu igre (dramaturg Aleksandar Milosavljević). Glumci nastupaju realistički, psihološki ubedljivo i verodostojno, bez naglašenijih nijansi apsurdne stilizacije, što bi možda bio očigledniji izbor, imajući u vidu sadržaj. Nesvakidašnje talentovan glumački par – Boris Isaković i Jasna Đuričić – igra protagoniste Olbijevog komada veoma vešto, psihološki delikatno, složeno i uzbudljivo izražavajući slojevitost njihovog odnosa, žestinu osećanja koja se vrtoglavo smenjuju u ovoj bizarnoj situaciji.

Boris Isaković gradi lik Martina, veoma uglednog, nagrađivanog arhitekte, srećnog u braku sa Stivi, vernog i privrženog supruga, nesklonog avanturama sa drugim ženama, nasuprot okruženju, prijateljima koji se razmeću vanbračnim vezama. Takav jedan pažljiv i posvećen suprug i otac zaljubljuje se u kozu kao da je to najnormalnija stvar, pušta iz sebe osećanja čiste ljubavi, iz srca i duše, ali i telesne strasti; ona ga preplavljuju tokom šest meseci te veze, kozje idile, a „normalnost” okolnosti, način na koje se one prikazuju, grade moćan odraz njegove dubinske poremećenosti (i sveta, kao refleksije). Da je Martin prikazan groteskno, što je rešenje koje se prvo nameće, imao bi verovatno više komičnog dejstva, ali bi izostalo tako jako značenje monstruoznosti.

Jasna Đuričić predstavlja lik Stivi, žene koja ga bezmerno voli, posvećeno i potpuno predano, Martin je ceo njen svet; ona stoga prolazi kroz vihor emocija, od dubinske užasnutosti i neverice, izraženih vrištanjem iz dubine utrobe do oslobađajućeg, histeričnog smeha kojim verovatno nastoji da rascepa preplavljujuću užasnutost zbog saznanja o ljubavi do tada vernog supruga. Aleksandar Sarapa igra njihovog sina, blago ekscentričnog homoseksualca, u plavo ofarbane kose i sa upadljivim kariranim pantalonama; on povremeno zadirkuje oca zbog njegove ljubavi (zove ga „kozojebac”), unoseći u napetu porodičnu atmosferu tragove oštre komike (kostim Lana Cvijanović). Nenad Pećinar takođe realistički dosledno igra Rosa, Martinovog prijatelja iz detinjstva, novinara koji o Martinu snima emisiju, pokušavajući da ga urazumi nakon tog čudnog saznanja.

Osnova radnje predstave ima snažne metaforičke, kao i kritičke potencijale, navedene na početku i njen uvod se vrlo uzbudljivo raspliće; no središnji deo, nakon što smo saznali o neobičnoj Martinovoj ljubavi, ne donosi na dramaturškom planu širu ili dublju razradu njegovog odnosa sa okruženjem, zbog čega tada dolazi do zasićenja u praćenju događaja, odnosno blage monotonije gledalaca. U efektnom raspletu će se uzbudljivost radnje povratiti, nakon tog polusatnog tapkanja u mestu, koje je bilo moguće nekako zgusnuti ili razraditi, da bi se u celini dobila jedna kompaktnija ili produbljenija igra.

Scenografija Marije Kalabić odgovarajuće označava otmeno, prefinjeno okruženje, ukusno sređen porodični dom, u sivkastim tonovima enterijera dnevne sobe i sa ogromnom slikom u pozadini, apstraktnim delom savremene umetnosti. Taj (prividno) savršeni sklad i red će u dramatičnim trenucima razvoja radnje dobiti konkretne i metaforičke pukotine, izraze pucanja aktera, eksplozije nagomilane žestine u njima, koja negde mora da se izlije, što se prvo dešava Stivinim razbijanjem dva velika ćupa u paramparčad. A vrhunac izliva unutrašnje povređenosti i izraza scenske brutalnosti dostiže se na samom kraju, rediteljski vrlo upečatljivo i pomalo iznenađujuće rešeno, gde to iznenađenje pojačava snagu (šok) efekta. Stivi tada dobija dimenzije jedne istinski tragične heroine, osvetnice poput Medeje ili Klitemnestre, koja ostavlja gotovo ritualne, krvave tragove njene izneverene ljubavi.