Izazovi ratne saradnje

Knjiga istoričara Milana V. Terzića „Izazovi ratne saradnje, Jugoslovensko ratište, partizanski pokret i misije zapadnih saveznika 1943–1945”, u izdanju „Službenog glasnika”, predstavljena je u beogradskoj kafe-knjižari-galeriji „Glasnik”, a pored autora, govorili su Mira Radojević, istoričarka, univerzitetska profesorka i akademik, i Gordana Milosavljević Stojanović, urednica izdanja.

Prema rečima Gordane Milosavljević Stojanović, Milan Terzić na osnovu temeljnih arhivskih istraživanja, na dokumentovan način, osvetljava „realnost na kraju rata s obzirom na spoljnopolitičke interese, unutrašnje faktore i njihovo (ne)razumevanje opštih okolnosti koje su rešavale sudbinu jugoslovenskog pitanja. Reč je o interesnoj logici velikih sila u svoj njenoj ogoljenosti u međunarodnim vojnim i političkim odnosima”. Ukazujući na prethodnu knjigu Milana V. Terzića „Borba za informacije: radio-veze i depeše Jugoslovenske kraljevske vlade i Draže Mihailovića 1941–1944”, takođe u izdanju „Službenog glasnika” ona je zapazila da je i ova nova knjiga nastala na bogatoj dokumentarnoj osnovi, koju je autor sakupio i hronološki predstavio čitaocu.

– Knjiga pruža uvid u tokove i preokrete savezničke podrške, koja se menjala tokom Drugog svetskog rata utičući na političku i vojnu situaciju u Jugoslaviji. Milan V. Terzić je ovim delom, koje se nadovezuje na prethodno delo „Radio-veze i depeše Jugoslovenske kraljevske vlade i Draže Mihajlovića 1941–1944”, zaokružio, istražio i sistematizovao obimnu građu pohranjenu u Vojnom arhivu i Arhivu Jugoslavije, a koja se odnosi na jugoslovensko-britanske odnose, savezničke misije, pregovore... Rasvetljavanje događaja kroz autentične dokumente omogućava da sagledamo šire prelamanje međunarodnih odnosa na jugoslovensku ratnu situaciju, a razrešenjem pojedinih pitanja upotpunjava se jugoslovenski ratni mozaik – naglasila je Gordana Milosavljević Stojanović.

Mira Radojević, istoričarka, univerzitetska profesorka i akademik, podsetila je na četiri decenije dugu saradnju i prijateljstvo sa Milanom Terzićem, koji je po njenim rečima, jedan od naših najboljih poznavalaca Drugog svetskog rata, pokreta otpora i Jugoslovenske kraljevske vlade u emigraciji, kao i diplomatskih odnosa koje su Josip Broz Tito i Draža Mihailović uspostavljali sa velikim silama i saveznicima, a na osnovu kojih je Broz na kraju rata dobio međunarodno priznanje. Ona je, takođe, zapazila da se bavljenje ovim istorijskim periodom nikada ne završava i da Terzić na osnovu istražene građe ima još nekoliko knjiga u planu, iako je njegovom radu u novije vreme učinjena nepravda zbog predrasuda da je levičarski istoričar.

Milan V. Terzić naglasio je da je o ovakvim temama važno razmatranje „hladne glave”, bez pogubnih teorija zavere koje zamagljuju viđenje činjenica, a takođe je primetio i to da istoričar ne sme da bude ni u čijoj „upotrebi” i da ovakve knjige brane istražena dokumenta. Autor je govorio o tome da je tradicionalno prioritetan britanski interes bio fokusiran na istočni Mediteran, ali da su Britanci, sa razvojem situacije, počeli da sagledavaju i stanje na Balkanu i prostor Jugoslavije, koji je dobijao na značaju zbog subverzija u zaleđu nemačkih snaga, što je predstavljeno stavom: „Tradicionalno, Velika Britanija postala je svesna Balkana tek u odnosu prema drugim silama” i u skladu sa tim nalazila je načine da dođe do informacija u zaleđu savezničkih frontova.