Za novi balkanski savez

Srbija je jedina od država koje su tokom prošle decenije na neki način bile uključene u rat, a u kojoj je došlo do potpunog diskontinuiteta sa prethodnim režimom. Na vlasti u Srbiji su političari – sa novim izuzetkom SPS-a – koji su tokom devedesetih godina bili ogorčena opozicija Miloševićevom režimu, dok u Sloveniji, Hrvatskoj, Bosnii na Kosovu vladaju šefovi kabineta, ministri, bliski saradnici „očeva nacija“ ili sami bivši ratni komandanti. Ipak, Srbija je i danas talac devedesetih godina, i to pre svega voljom SAD i EU, kao i njihovih saveznica u regionu. Ne samo da su Srbi jedini narod čije su političke vođe bile optužene za ratne zločine već je Srbija u miru lišena dela suverene teritorije, njen narod u Bosni je u miru izgubio deo Dejtonskim sporazumom određene političke autonomije. Upravo kad je reč o Srbiji, Međunarodni sud se, opet u miru, nekoliko puta na različite načine određivao prema sopstvenoj nadležnosti...

Sa takvim opterećenjem srpska vlada mora da o politici u regionu razmišlja sa mnogo vizionarske dalekovidosti. Naš cilj svakako ne bi trebalo da bude da se CEFTA, jedna ekonomska stepenica ka stupanju u Evropsku uniju, koju su prešle i druge države istočne Evrope, pretvori u nešto više. Insistiranja na kulturnom jedinstvu sa drugim jugoslovenskim državama nakon što je, veštačkim izdvajanjem nekoliko novih jezika i novim „nacionalno-romantičarskim čitanjem“ istorije, izvršeno nasilje nad našim jezikom i kulturom, mogu biti shvaćeni samo kao kratkovidost kad je reč o našim političarima i licemerje kad ovakvi predlozi poteknu od vođa pojedinih bivših jugoslovenskih republika.

Izuzetno je dobro što vlasti u Srbiji, sa izuzetkom SPS-a, nemaju hipoteku iz prošlog stoleća. Takođe, nesumnjivo je da u budućnosti moramo ostvariti integraciju sa susedima. Ipak, ta integracija ne bi trebalo da bude na jugoslovenskim osnovama, posebno zato što su početkom devedesetih godina, razaranjem Jugoslavije, Srbija i srpski narod dovedeni u još gori položaj od onog, nesumnjivo nepovoljnog, u kome su se nalazili pre 1990. godine. Zato je neophodno da Srbija potraži nove modele političkog povezivanja. Ukoliko je, recimo, u odnosima sa Hrvatskom cilj povratak na standard odnosa iz 1990. godine, onda moramo prvo da postignemo punu recipročnost. Preduslov mora biti i povratak svih prava srpskom narodu u ovoj republici, uključujući punu amnestiju, priznanje ukinutih stanarskih prava, postizanje ravnopravnosti povratnika i kolonizovanog stanovništva i ponovno uspostavljanje autonomnih kotara koje je Tuđmanova vlast uspostavila 1995. i ubrzo potom ukinula.

Dok je pitanje investicija iz Srbije u Hrvatskoj, ali i u Sloveniji, u ovim zemljama još uvek politička nedoumica koja raspaljuje strasti pred izbore, Hrvatska je sredinom ove decenije čak 40 odsto svog ulaganja u inostranstvu usmerila ka Srbiji. Dakle, ravnopravnost ne postoji. Srbiji je u interesu da sa drugim državama posluje ravnopravno.

Takođe, važno je da u velikoj nacionalističkoj plimi, koja je posebno zapljusnula novonastale nacije, ne nestane i srpsko istorijsko i kulturno nasleđe u krajevima gde je tokom proteklih decenija srpskog stanovništva sve manje (Crna Gora, Makedonija, Hrvatska...).

Naš je interes da u EU uđemo kao nezavisna, jedinstvena, nikako federalizovana, država. Bilo bi dobro da kasnije u okvirima EU, po ugledu na zemlje Beneluksa (koje će za koju godinu obnoviti svoj stari ugovor) stvorimo nekakvu asocijaciju sa susednim državama. Naš interes pri tom treba da bude u punoj meri zaštićen.

Cilj Srbije ne treba da bude stvaranje nove Jugoslavije već širenje ekonomije i zaštita našeg političkog i kulturnog identiteta. Logično je zato povezivanje sa zemljama sa kojima imamo spoljnotrgovinski suficit i u kojima srpski narod predstavlja znatan deo stanovništva (Crna Gora, Bosna i Hercegovina... donekle i Makedonija) kao i sa državama sa kojima nas ne povezuje zajedničko državno iskustvo, ali pripadamo istom civilizacijskom krugu (Rumunija, Bugarska i Grčka). Predviđena zajednica bi ovog puta imala pre svega politički, kulturni i, koliko to u EU bude moguće, ekonomski sadržaj. Takvo povezivanje treba zasnivati na tradicijama starih balkanskih saveza (iz XIX i XX veka).

Doktor istorijskih nauka, istraživač
na Balkanološkom institutu SANU