Prva filmska projekcija u Beogradu

Naši preci nisu želeli da zaostaju kad je reč o svetskim inovacijama, što potvrđuje prva filmska projekcija u Beogradu i Srbiji. Posle prve projekcije u svetu, u Parizu 1896. godine, u Beogradu, sa razmakom od samo pet meseci, 6. juna 1896. godine, Beograđanima u kafani „Zlatni krst”, kasnije „Dušanov grad”, na Terazijama broj 4, prikazano je čudo tehnike – pokretne slike na platnu. Pojava filma od izuzetnog je značaja za kulturu. Priča na dvoru o čudu 19. veka u Beogradu privukla je pažnju kraljevske porodice, pa je kralj Aleksandar Obrenović s majkom kraljicom Natalijom išao da se lično uveri. Godinu kasnije, Limijerov predstavnik Andre Kare snimio je i prve filmove na našem tlu.

Prvi film u Srbiji snimljen je 1911. godine o Karađorđu („Karađorđe”). Režirao ga je glumac Čiča Ilija Stanojević (1857–1930), koji je igrao jednu od glavnih uloga. Kinoteka u Beogradu počela je sa radom 1946. godine. Spomen-tablu trajnog sećanja na dan kad je proradio kinematograf u Srbiji postavili smo u bronzi na srpskom, francuskom i engleskom jeziku.

Posle kafane „Dušanov grad”, novi vlasnik prilikom adaptacije za pekaru i poslastičarnicu zaklonio je delimično spomen-tablu. Službeno, inicijativom direktora Instituta za film Predraga Golubovića, pokušao sam da rešim problem. Zbog skučenog prostora i nerazumevanja vlasnika, zaklonjenost je samo delimično ublažena. Šteta, za posetioce Beograda, naročito strance. To je bitno podsećanje na značajan datum kulture Srbije i njenog glavnog grada.

Špiro Solomun