Hoće li Ibar odneti Kurtijev most razdora

Kosovska Mitrovica – Novi pešački most na Ibru u Kosovskoj Mitrovici, između severnog srpskog i južnog albanskog dela grada, premijer privremenih institucija u Prištini u tehničkom mandatu Albin Kurti otvorio je samo neki sat nakon što je Srpska lista održala predizborni skup u Hali sportova, uoči vanrednih parlamentarnih izbora. Tako je šef ekstremnog pokreta Samoopredeljenje pribegao starom triku da kampanju fokusira na sever Kosmeta, što u prevodu znači novo potpirivanje tenzija uperenih prema Srbima. U prvi sumrak sa svojom svitom presekao je vrpcu i pozvao ljude da „pešače što više, idu iz severnog u južni i iz južnog u severni deo grada”.

I radnici koji su lemili ogradu i pokušavali da zabašure nedovršene ili na brzinu izvedene radove pred Kurtijev dolazak, mogli su da čuju parole da most „nema etničku pripadnost”, „spaja južni i severni deo grada”, pravljen je da omogući „što više trgovine, privrede i saradnje – kulturne, obrazovne...”, kao i da „ovaj most nije protiv nikoga”. Ni reči o svim nemilim događajima koji su se dugo ovde odvijali, svim napadima i pretnjama Srbima, bezbednosnim rizicima... Da mostovi spajaju ljude, poznata je činjenica, ali kad je reč o prelazima preko Ibra u Kosovskoj Mitrovici, suština je suprotna već više od 25 godina. Mostovi vode u razdor. Zato će i za ovaj prelaz, koji izlazi u Kolašinsku ulicu, u multietničko naselje Tri solitera, Srbi gotovo stoprocentno reći, s pravom, da je novi rizik po njih.

Ne blede sećanja na mnoge napade, na primer na 2004. godinu i tadašnji „marš mira”, kada je 40.000 Albanaca krenulo na glavni most, a više desetina teško povređenih Srba i danas ima posledice u vidu invaliditeta. Provokacije albanskih ekstremista i 20 godina kasnije gotovo da su svakodnevica. I ne samo da je otvaranje novog pešačkog mosta bezbednosni rizik zbog svih dosadašnjih etničkih incidenata koje su prouzrokovali Albanci, nego njegov besmisao potvrđuje i sama činjenica da je izgrađen na svega oko 250 metara uzvodno od glavnog mosta, koji je u ovih 26 godina, od rata, uvek bio otvoren za pešake. Novi prelaz namenjen pešacima nije jedini „zahvat” šefa Samoopredeljenja na Ibru u Kosovskoj Mitrovici. Krajem avgusta otvoren je još jedan „Kurtijev most”, na koji je takođe nenamenski potrošio novac iz poprilično ispražnjene prištinske kase. Taj most otvoren je i za saobraćaj, ali se prelazi i pešice.

Više je nego čudno da je novi prelaz za pešake, koji je otvoren ove nedelje, zapravo nedovršen. Pritom građani koji žive u naselju Tri solitera, svi oni koji žele na jug ili na sever, idu po navici preko glavnog mosta. Nije sigurno ni koliko je novi prelaz neophodan za nešto više od 20 albanskih domaćinstava čiji članovi žive u ova tri solitera, ili za one Albance koji žive u delu oko bolničkog kruga, u naselju Brđani, odnosno multietničkom Mikronaselju. Istina je i da na jug idu tek malobrojni Srbi, i to oni koji rade u albanskim institucijama, a koji mogu u promilima da se nabroje, ili oni Srbi koji moraju da idu do opštine, kako bi uzeli neki neophodan dokument, a koji će da dobiju iz najmanje desetog puta, ili neće ni tad.

Ako se zna da na reci Ibar odranije ima pet mostova koji spajaju severni i južni deo Kosovske Mitrovice, nejasna je ova Kurtijeva ideja, koja može da se tumači jedino kao čin zastrašivanja Srba, ne samo u Kosovskoj Mitrovici, opštinama na severu, već i u srpskim sredinama na jugu. Pored glavnog mosta, koji je iz bezbednosnih razloga zatvoren za saobraćaj, a i dalje ga čuvaju italijanski karabinijeri sa severne strane i kosovska policija sa južne, na Ibru je i istočni most na kraju Bošnjačke mahale, kojim cirkulišu i vozila i pešaci, zatim železnički most namenjen i onima koji idu pešice. A potom i most kod Dudinog krša, koji je pre nekoliko godina gradila Vlada Republike Srbije.

I tu saobraćajnicu, koja se naslanja na magistralni putni pravac Priština – Kosovska Mitrovica – Zvečan – Leposavić, a zatim preko prelaza Jarinje ka centralnoj Srbiji, koriste svi oni koji s juga dolaze na sever i obrnuto. Srbi ga prelaze ako dolaze kod lekara, jer su sve druge srpske institucije zatvorene, ali i oni malobrojni koji subotom idu na pijacu, smeštenu uz sam glavni gradski most. Za saobraćaj, ali i za pešake, otvoren je i most koji iz pravca juga vodi ka multietničkom selu Suvi Do, a izgrađen je neku godinu pre rata.

Sve ovo ukazuje da je grad na Ibru u sasvim dovoljnoj meri opremljen prelazima preko reke. Ako se čitavoj priči doda i činjenica da je finansijska situacija sve teža, do te mere da nije radio gradski prevoz, da štrajkuju ili prete štrajkom prosvetari, lekari, penzioneri, novinari, utoliko su predizborni radovi na novim mostovima po Kosovskoj Mitrovici upitniji. Ako je Kurti i hteo da postavi novi prelaz ka Kolašinskoj ulici, mogao je da naruči i malo bolji pontonski most od onog koji je tu bio dok ga nije odneo nabujali Ibar. Inače, početkom 2023. godine poplave su poslednji put zadesile priobalje, a cela multietnička Bošnjačka mahala bila je pod vodom. Ljudi čije su kuće i objekti poplavljeni tek nakon godinu dana su uspeli da dobiju nešto novca od opštinskog albanskog nelegitimnog rukovodstva, a neki su i digli ruke od toga. Umesto toga, novac je trošen nenamenski, na druge stvari.

Kad je reč o novom pešačkom mostu koji je otvorio Kurti, već na prvi pogled primetno je da su noseći šipovi objekta, koji je polukružnog oblika, toliko kratki, da može da mu zapreti prva jača kiša koja bi podigla nivo Ibra. Most bi u tom slučaju bio poplavljen, baš kao što se i dogodilo tokom izvođenja radova krajem oktobra, kad je naredbom iz Prištine stigla odluka za ispuštanje vode iz jezera Gazivode. Iako su albanski investitori u prvi mah uporno mislili da je reč o „diverziji”, na kraju su prihvatili da je gradilište poplavljeno odlukom albanskog tzv. rukovodstva hidrocentrale „Gazivode”, u Zubinom Potoku. Imajući u vidu da se najavljuje jaka zima, a samim tim i maksimalan rad pogona Termoelektrane „Obilić”, čija se postrojenja hlade vodom iz jezera Gazivode (kanalom Ibar-Lepenac), vrlo je verovatno da će opet morati da dođe do ispuštanja vode na brani u selu Pridvorica. Novi Kurtijev most razdora ponovo će biti na ispitu.