Zaostale bombe na oko 150 lokacija u Srbiji

Na osnovu projekata Centra za razminiranje Republike Srbije, od njegovog osnivanja 2002. godine do danas, na teritoriji naše zemlje, ne računajući područje Kosova i Metohije u skladu sa Rezolucijom 1244 SB UN, uklonjeno je skoro 50.000 komada neeksplodiranih ubojnih sredstava (NUS), uglavnom zaostalih posle NATO agresije na SR Jugoslaviju 1999. godine. Direktor centra Bojan Glamočlija napominje da je u tom periodu očišćeno više od 67.000.000 kvadratnih metara, ali je, nažalost, i dalje oko 300.000 kvadratnih metara zagađeno eksplozivnim ostacima rata (EOR) – od toga 25.570 kvadratnih metara kasetnom municijom, a 268.100 kvadratnih metara minama. Identifikovano je oko 150 lokacija, uključujući i rečne tokove, na kojima se nalaze bombe i rakete.

Opravdano se sumnja da se na još oko 15 lokacija u okolini Beograda i dalje nalaze neeksplodirala sredstva. To su Obrenovac, Sremčica, Rušanj, Jakovo, Surčin – Batajnica, Zemun, Kotež, Zvezdara, Rakovica – Straževica, podnožje Avale i Zuce. Lokacije su uglavnom kod vojnih i velikih infrastrukturnih objekta, i industrijskih postrojenja.

 Pre početka građevinskih radova investitori su po zakonu obavezni da zatraže od Centra za razminiranje da izvrši proveru prostora budućeg gradilišta. Prošle godine to je urađeno na mestu Nacionalnog stadiona u Surčinu, kao i podzemne garaže u Vlajkovićevoj ulici, kod Skupštine Srbije, gde je pronađena velika granata iz Prvog svetskog rata. U pripremi su projekti za čišćenje od EOR aerodromske piste i kaponira na aerodromu „Ponikve”, površine oko fabrike „Sloboda” u Čačku i na drugim lokacijama.

„Centar je i kadrovski sposoban i opremljen za uspešno otkrivanje NUS, a svakako najzahtevniji su projekti na njihovom otkrivanju, uklanjanju i uništavanju sa dna vodenih površina”, napominje Glamočlija.

On objašnjava da je upravo takav projekat pretraživanje obale i dna Save u Beogradu, gde se, na mestu starog, gradi novi savski most.

„Za snimanje rečnog dna, kao i do 20 metara ispod površine dna, korišćene su najsavremenije metode kao što su magnetometrijska merenja za utvrđivanje postojanja feromagnetnih objekata, od uređaja to su eho sonari, ultrazvučni dubonomeri sa plovila a angažovani su i ronioci. Uz njihovu pomoć pronađena NUS su izneta na površinu i predata na dalje postupke”, objašnjava Glamočlija.

Tokom ovih radova otkriveno je, izvađeno i uništeno više komada EOR, od kojih, avio-bomba od 100 kilograma, jedna manja od pet kilograma, topovske granate kalibra 90, 120 i 150 milimetara…

„Sličan po postupcima, ali u znatno većem obimu, je projekat vađenje dela nemačke ratne flotile iz Drugog svetskog rata, potopljene 1944. godine, na Dunavu kod Prahova”, objašnjava Glamočlija.

On je precizirao da je od prvih istraživanja 2006. godine do danas, od velikog broja potopljenih plovila zaključeno da dvadeset jedno ugrožava plovidbu i da predstavlja rizik po životnu okolinu. Neke olupine će biti uklonjene sa rečnog dna u celosti, veći brodovi će biti isečeni a zatim uklanjani, a neki će jednostavno biti dublje ukopani u rečno korito.

Glamočlija objašnjava da je do sada izvađeno manje desantno plovilo na kome je nađeno oko 5.000 komada municije. Nedavno je na obalu izvučena trećina većeg plovila koje je na dnu isečeno jedinstvenom metodom – specijalnom testerom. Utvrđeno je i da se na više plovila nalaze protivbrodske mine i druga NUS. Planirano je da kompletan projekat bude završen u narednih pet godina.

            Sagovornik „Politike” kaže da je u toku realizacija više projekata čišćenja i smanjenja rizika od eksplozivnih ostataka rata na trasama gasovoda, gasifikacije, toplovoda, a u pripremi su projekti čišćenja i piste i kaponira na vojnom aerodromu Ponikve, fabrike „Sloboda” u Čačku…

Nažalost, za neeksplodirane bombe, koje se nalaze veoma duboko u zemlji, na više od 20 metara, ne postoji interesovanje stranih donatora jer je njihovo uklanjanje veoma skupo. Takav je slučaj i sa američkom bombom iz NATO agresije na SRJ 1999. godine Mk84 sa 429 kilograma eksploziva, koja je locirana u Prijedorskoj ulici, na Zvezdari, za čije je uklanjanje Centar za razminiranje uradio projekat još 2007. godine. Reč je o veoma obimnim radovima procenjenim na nekoliko stotina hiljada dolara.

Kasetne bombe i mine kod Bujanovca

Na teritoriji Republike Srbije (sem Kosova i Metohije) u skladu sa međunarodnim standardima do sada je od kasetne municije „posejane” 1999. godine očišćeno oko 13.850.000 kvadratnih metara. Zagađena je i dalje površina od 25.570 kvadratnih metara, i to u opštini Bujanovac. Sumnja se da se na teritoriji ove opštine na oko 268.100 kvadratnih metara nalaze mine i improvizovane eksplozivne naprave koje je, uz administrativnu liniju sa Kosovom i Metohijom, postavila albanska separatistička paravojska OVPMB.