U večnost je ispraćeno 4.847 srpskih ratnika

Sahranjivanje srpskih ratnika u Plavu grobnicu, mesto u Jonskom moru nadomak ostrva Vida kod Krfa, započelo je na jučerašnji dan pre 110 godina. Prema zvaničnim, verovatno nepotpunim podacima, od 23. januara do 23. marta 1916. u Krfskom kanalu sahranjeno je 4.847 srpskih vojnika i oficira, preneo je Tanjug.

Posle natčovečanskih napora povlačenja preko planinskih vrleti od Kosova i Metohije put Jadrana, u zimu 1915/16, kada u priobalju Skadra, odnosno Svetog Jovana Medovskog, Srbe nisu dočekale savezničke pomorske formacije, kako se očekivalo, osim svega nekoliko plovila koja su prihvatila nešto ranjenika, naše trupe bile su primorane da nastave odstupanje duž obalnog pojasa na jug, put Drača i Valone. Doduše, pristup savezničkog brodovlja bio je otežan i činjenicom da je potez severno od Otrantskih vrata znatnim delom kontrolisala ratna flota Austrougarske, pa su torpedovanja savezničkih plovila bila česta. Prema istorijskim podacima, Italijani su tada ubeđivali obolelog, upravo operisanog u Skadru, regenta Aleksandra Karađorđevića, potonjeg kralja SHS, odnosno Jugoslavije, ujedinitelja, glavnokomandujućeg Srba, da se ukrca na italijansko plovilo. On je, međutim, odlučno odbacio navodno dobronamerne sugestije, rečima da će se ukrcati tek pošto bude ukrcan i poslednji njegov vojnik. Svedoci su zabeležili da je Nikola Petrović, vladar Crne Gore, ukrcavanje na italijanski brod propratio rečima navodnog vajkanja zbog činjenice da odlazi.

Strahovito iscrpljeni Srbi, na čelu s regentom Aleksandrom, potom nastavili su pešačenje duž priobalja na jug, preko močvarnog terena, stazama i bogazama, preko razlivenih reka, uglavnom pod kišom. Prihvat savezničkih brodova obezbeđen je konačno oštrom intervencijom ruskog cara Nikolaja Drugog, naveo je Tanjug.

Srbi su potom prebačeni na Krf, rajsko jonsko ostrvo, gde su se postupno oporavljali, odmorili, iznova opremili uz pomoć saveznika, kako bi se negde od aprila 1916. našli u zaleđu Soluna, gde je tada oblikovan novi front, poznat kao Solunski, Makedonski ili Južni. Prilikom stupanja na tlo Krfa, deo prispelih srpskih ratnika bio je strahovito iscrpljen ili oboleo, pa se oporavak ispostavio kao nemoguć, pored nesebičnih zalaganja da im se pomogne.

Neizlečivo oboleli prebacivani su otuda na obližnje ostrvce Vido, koje je pretvoreno u ogromnu bolnicu, ali i grobnicu. Kada je, međutim, postalo jasno da je situacija na Vidu bezizlazna, ne samo zbog nedostatka prostora za sahranjivanje, započelo je polaganje posmrtnih ostataka preminulih srpskih ratnika u morske dubine Krfskog kanala. Pošto je među njima bilo i obolelih od tifusa, ispraćaj posmrtnih ostataka u dubinama bio je i posledica neophodnosti što bržeg sahranjivanja kako bi se sprečile epidemije. Taj prostor Srbi su prozvali Plava grobnica. Sećanje na tragediju naših vojnika ostalo je trajno urezano u kolektivno sećanje Srba.

Svojevremeno, naša plovila su kad bi prilazila nadomak Krfa obavezno zvučnim signalom odvala poštu stradalim sunarodnicima. Veliki srpski pesnik Milutin Bojić, koji je sa srpskom vojskom i izbeglim narodom prošao čitav golgotski put preko planinskih vrleti do priobalja Jadrana, a onda i put na jug ka Draču i Valoni, oblikovao je, potresen, poemu „Plava grobnica” posvećenu tragičnoj sudbini stradalih sunarodnika.

Oporavljeni srpski ratnici, pošto su prebačeni u zaleđe Soluna, postali su okosnica Solunskog fronta. Upravo Srbi, u međuvremenu popunjeni dobrovoljcima, sunarodnicima s prostora Austrougarske, sredinom septembra 1918. probili su Solunski front, što je dovelo do izbacivanja iz borbenih dejstava, kapitulacije, prvo Bugarske, potom Turske, a onda i Austrougarske, čime je počelo rušenje sistema centralnih sila. Kada je 11. novembra 1918. kapitulirala i Nemačka, okončan je Prvi svetski rat, najrazorniji koji je svet do tada video.