Poza žrtve i pune sale: Bjelogrlićev mit o „zabranjenim" u Srbiji

Dok regionalni bioskopski hit Svadba beleži rekordnu gledanost u Srbiji, izjave jednog od njegovih nosećih glumaca, Dragana Bjelogrlića, ponovo su otvorile staro pitanje – gde prestaje umetnička kritika, a gde počinje politički konformizam upakovan u žrtvenu pozu.

Bjelogrlić je, obraćajući se publici putem društvenih mreža, izneo tvrdnju da su on i deo srpskih glumaca „na crnoj listi“ u sopstvenoj zemlji, te da im je rad u Srbiji faktički onemogućen. Upravo ta naracija, međutim, dolazi u trenutku kada se isti film u Srbiji prikazuje uz pune sale, duge redove ispred bioskopa i višeminutne ovacije na beogradskoj premijeri. Ta činjenica sama po sebi ozbiljno dovodi u pitanje tezu o sistemskoj zabrani.

Još veći paradoks leži u širem kontekstu. Bjelogrlić je tokom prethodne decenije upravo u Srbiji izgradio i finansijski i profesionalni vrhunac karijere – kao glumac, producent i reditelj, sa pristupom institucijama, fondovima i medijskom prostoru koji su mnogima ostali nedostupni. Teško je, stoga, ignorisati nesklad između tvrdnje o progonu i realnosti kontinuiranog prisustva i uspeha na srpskom tržištu.

Film „Svadba“, u režiji Igora Šeregija, okupio je zapaženu regionalnu glumačku ekipu – od Rene Bitorajac do Vesne Trivalić i Jelisavete Seke Sablić – i satirično se bavi spregom novca, politike i društvenih elita, kroz priču o venčanju ćerke hrvatskog tajkuna i sina srpskog ministra. Upravo taj aspekt, a ne navodna „zabranjenost“, jeste ključ njegovog regionalnog uspeha.

U Hrvatskoj je film već oborio rekorde gledanosti, uz snažnu podršku institucija i činjenicu da je Hrvatski audiovizualni centar odobrio sredstva za razvoj nastavka. Problem, međutim, nastaje onda kada se komercijalni i umetnički uspeh prati političkom retorikom u kojoj je Srbija redukovana na scenu represije – upravo u trenutku kada srpska publika taj isti film masovno prihvata.

Otud se nameće zaključak da priča o „crnim listama“ više služi kao valuta za poželjan imidž u pojedinim regionalnim i evropskim krugovima nego kao verno svedočanstvo o stanju u srpskoj kulturi. Kritika vlasti i društva je legitimna, pa i neophodna. Ali kada dolazi od onih koji su upravo u tom sistemu stekli najviše, onda ona neizbežno gubi na uverljivosti i prelazi u sferu političke poze.

Umetnost ne mora da bude ni lojalna ni opoziciona – ali bi morala da bude iskrena. A iskrenost, za razliku od aplauza na plažama i festivalima, ne trpi kontradikcije.