Ivo Andrić u diplomatiji

Niš – U holu Istorijskog arhiva Niš prekjuče je otvorena gostujuća izložba „Ivo Andrić u diplomatiji”, koju zajednički priređuju Istorijski arhiv Niš i Arhiv Jugoslavije. Izložba će trajati do 5. marta.

– Kroz originalnu arhivsku građu, dokumenta, fotografije i prateće materijale, izložba osvetljava više od 20 godina Andrićeve službe u diplomatskim predstavništvima Kraljevine Jugoslavije. Poseban akcenat je stavljen na vezu između njegovog javnog i diplomatskog angažmana, složenog istorijskog konteksta u kojem je delovao i književnog stvaralaštva koje ga je svrstalo među najznačajnije evropske pisce 20. veka – istakli su organizatori.

Izložba je osmišljena i prvi put postavljena 2011. u Beogradu kao autorski rad Jelene Đurišić i Dušana Jančića, dok je publici u Nišu prikazana njena redigovana verzija autora Dragana Teodosića.

Cilj izložbe je da se pokaže sva veličina ličnosti našeg najuticajnijeg književnika. Andrić kao pisac pisao je vođen istorijskim motivima. Andrić kao diplomata svedočio je stvaranju istorije iz prvog reda.

U kanonu srpske književnosti može se reći da je među plejadom ravnopravnih s razlogom jedino Ivo Andrić kanonizovan i izvan kanona. Nakon dobijanja Nobelove nagrade njegov venac slave postao je oreol, što je Andriću dalo status koji nadilazi svet pisane reči. Postao je simbol svoje države i njene književnosti, simbol trajanja oba, ali i simbol svog etnosa i njegove slobodarske misli u vremenu.

Čovek koji je predstavljao ono najbolje u svom narodu još u mladosti postao je najbolji narodni tribun na svim poljima. „Ivo Andrić je govorio sve ono što smo svi mi kao narod mislili i osećali, ali na tako maestralan i savršen način, na koji niko od nas i niko drugi ne bi mogao da govori”, rekao je svojevremeno akademik Milorad Ekmečić.

Ipak, iako je njegova diplomatska karijera ostala u senci književne, Andrić je i u tome bio izuzetan. Njegov briljantan um, prava mera patriotizma i dobre namere ispoljeni kroz formu urođenog gospodstva, odmerenosti i blage naravi, činili su idealnu kombinaciju za državnog predstavnika na najvišem nivou.

U diplomatiju Andrić je ušao 1920. u 28. godini i u njoj je ostao do početka Drugog svetskog rata. Službovao je u Vatikanu, Bukureštu, Trstu, Gracu, Marselju, Parizu, Briselu, Ženevi (Liga naroda) i u Berlinu.

Inače, postavljanje Andrića za diplomatu uklapalo se u političku praksu Kraljevine Srbije i kasnije Kraljevine Jugoslavije – da se na pozicijama državnih predstavnika delegiraju najreprezentativniji ljudi – često književnici i umetnici.

Koliko je takav manir bio plodonosan, svedoče i reči dugogodišnjeg ministra spoljnih poslova Francuske Aristida Brijana, sa kojim se Andrić susretao više puta.

– Očekivalo se da će Kraljevina Jugoslavija nakon istorijske pobede Srbije i Srba u Velikom ratu zauzeti oštriju, ali i naivniju spoljnu politiku – više vojničku i ratničku. Očekivalo se da će Beograd širom Evrope slati islužene ministre i penzionisane oficire. Ipak, oni su u svakom smislu poslali najbolje što su imali. Prvi put predstavnici jedne balkanske zemlje u vrhu evropske politike po pitanju rečitosti, gospodstva i obrazovanja nisu bili inferiorni. Bili su čak i dominantni – rekao je pre više decenija Aristid Brijan.

Iskustva iz kontinuirane dvadesetogodišnje diplomatske misije Andrić je opširno izneo u svojim „Beleškama o diplomatiji” iz 1952. godine.

Osim Andrića, diplomatsku karijeru u okviru Kraljevine Srbije i Kraljevine Jugoslavije, kao ambasadori, konzuli ili atašei, imali su i Jovan Dučić, Branislav Nušić, Miloš Crnjanski, Milan Rakić ali i druga velika i neprevaziđena imena srpske književnosti.