Ko preko Boke kotorske pokušava da sukobi Patrijarha i Joanikija

Poslednjih dana u regionalnom medijskom prostoru plasirana je priča o navodnom planu da se Boka kotorska izdvoji iz nadležnosti Mitropolije crnogorsko-primorske i da se predstojeći majski Sabor Srpske pravoslavne crkve iskoristi za „prekrajanje“ kanonskih granica. Tekst beogradskog „Danasa“, zasnovan na anonimnim „saznanjima iz vrha Crkve“, preuzele su i dodatno proširile podgoričke „Vijesti“, uz insistiranje na unutrašnjim trvenjima, navodnim sukobima i prikrivenim obračunima unutar jerarhije. Umesto da se u javnost iznese proverena činjenica, konstruisan je narativ koji ima jedan jasan efekat - stvaranje utiska da se unutar SPC sprema raskol i da je Sabor poprište političkog nadmetanja.

Takav pristup nije nov i sam po sebi je vrlo opasan. Kada se pred važne saborske odluke u javnost ubace insinuacije o podelama, kada se poziva na anonimne izvore i kada se regionalno umnožavaju nedokazane tvrdnje, onda se ne informiše javnost, već se proizvodi atmosfera sumnje. U ovom slučaju, težište je namerno stavljeno na navodni sukob između Patrijarha srpskog Porfirija i Mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija, čime je pitanje Boke pretvoreno u sredstvo za relativizovanje institucionalnog jedinstva Srpske pravoslavne crkve.

Originalni odgovor Mitropolije crnogorsko-primorske, u kom se jasno navodi da tema izdvajanja Boke nije bila razmatrana ni na Saboru SPC ni unutar same Mitropolije, podsetio je na istorijsku činjenicu da je drevna Episkopija zetska, čije je sedište bilo na Prevlaci kod Tivta, temelj današnje Mitropolije crnogorsko-primorske. Naziv „primorska“ nije administrativna formula, već svedočanstvo istorijskog korena koji seže upravo u Boku. Podsećanje na borbu mitropolita zetskih i crnogorskih protiv mletačkih i austrougarskih pokušaja da ograniče njihovu jurisdikciju ima smisla i težinu, jer svedoči o istrajnosti crkvenog kontinuiteta na tom prostoru.

Ipak, u ovoj situaciji nije dovoljno braniti samo istorijski integritet jedne eparhije. Suština napada nije u Boki, već u pokušaju da se pred Sabor relativizuje uloga Patrijarha i Svetog arhijerejskog sinoda kao nosilaca kanonskog poretka. Zato je važno ukazati i na jezičke i simboličke manipulacije u spornom tekstu. U istom novinskom prilogu mitropolit Joanikije se naziva „poglavarom“, dok se Patrijarh imenuje samo ličnim imenom – „Porfirije“. Ta razlika nije stilska slučajnost. U crkvenoj hijerarhiji poglavar Srpske pravoslavne crkve jeste Patrijarh. Kada se ta činjenica jezički zamagljuje, u svesti čitalaca stvara se utisak da postoje paralelni centri autoriteta i upravo tu leži suština medijske konstrukcije.

Zbog toga odgovornost u ovom trenutku nije samo na medijima, već i na onima u čije se ime odgovara. Odgovor Mitropolije crnogorsko-primorske, iako istorijski utemeljen, nije u prvi plan stavio činjenicu da je reč o pokušaju udara na institucionalno jedinstvo SPC i na sam Sabor. Fokusiranje isključivo na pitanje Boke, bez jasnog naglašavanja sabornog poretka, može nehotice ostaviti prostor za tumačenja koja zlonamerni akteri žele da podstaknu.

Upravo zato je ovaj trenutak ozbiljan test za mitropolita Joanikija. Njegova odgovornost nije samo u očuvanju istorijskog integriteta Mitropolije, već u nedvosmislenoj podršci kanonskom poretku i Patrijarhu kao vidljivom znaku jedinstva. U trenutku kada se zlonamerno pokušava otvoriti „Pandorina kutija“  i insistirati na unutrašnjim podelama, svaka reč i svaka formulacija imaju težinu. Jedinstvo sa Patrijaršijom nije pitanje taktike, već vernosti Svetosavskom predanju.

Istovremeno, oni koji se pozivaju na odbranu Svetog Save i istorijskog kontinuiteta moraju biti dosledni. Pitanje obnove drevnog sedišta Episkopije zetske na Miholjskoj prevlaci, čije je temelje postavio lično Sveti Sava, ostaje nažalost i danas otvoreno. U Crnoj Gori je, na radost vernog naroda, obnovljeno mnogo hramova i manastira, ali Prevlaka, kao simbol prvobitnog sedišta Episkopije zetske, nije dobila pažnju kakvu zaslužuje. Ako se već insistira na Svetosavskom korenu, onda on mora biti vidljiv i u delima i od ovog primera.

Simbolika takođe nije bez značaja. Trobojka sa četiri ocila na Crkvi Svetog Nikole u Kotoru svedoči o identitetu koji je u Boki vekovima bio nesporan. Sa druge strane, crnogorske državne zastave koje stoje na ogradi sedišta Mitropolije govore o složenosti istorijskog i političkog okruženja u kome Crkva deluje. Nijedan od tih simbola sam po sebi nije problem, ali u trenutku kada se u javnosti stvara narativ o „prekrajanju“ kanonskih granica, oni postaju deo šireg identitetskog konteksta koji ne može biti ignorisan, pa se zato u ovom štivu podsećamo i na tu sliku sa Cetinja.

Srpska pravoslavna crkva je kroz vekove opstajala zahvaljujući sabornosti, a ne zahvaljujući medijskim konstrukcijama. Pokušaj da se pred Sabor u javnost ubace priče o podelama i unutrašnjim sukobima nije usmeren na jednu eparhiju, već na poverenje vernog naroda u instituciju koja ga duhovno vodi. Zato je neophodno da se ova kampanja prepozna kao ono što jeste - pokušaj slabljenja Srpske pravoslavne crkve kroz stvaranje privida njene unutrašnje nestabilnosti.

Odbrana Srpske pravoslavne crkve u ovom trenutku podrazumeva jasnu podršku njenom vrhu, kanonskom poretku i sabornom jedinstvu. Istovremeno, ona podrazumeva i spremnost da se unutar same Crkve postupa mudro, odmereno i dosledno, bez ustupaka medijskim narativima koji nemaju duhovnu, već isključivo političku pozadinu. 

Jedinstvo Crkve nije retorička formula, već istorijska obaveza. A ta obaveza danas zahteva trezvenost, sabornost i jasnoću - kako prema spoljnim napadima, tako i unutar sopstvenih redova, pogotovo onih koji i dalje komuniciraju sa podgoričkim „Vijestima“, nakon što se zvanično prekinula komunikacija sa tom, na prvom mestu, antisrpskom i anticrkvenom medijskom kućom.