Zapovest Nićifora Dučića

Ove godine se navršava 150 godina od odluke srpske vlade i kneza Milana Obrenovića da se krene u rat protiv turske carevine za oslobođenje srpskih južnih teritorija koje su bile jezgro stare srednjovekovne srpske države. Bio je to Prvi srpsko-turski rat, započet 1876. godine. Doneta je odluka da se obrazuju četiri vojne jedinice prema Turskoj: Moravska prema Nišu, Ibarska prema Sjenici i Novom Pazaru, Timočka prema Vidinu i Drinska prema Bosni.

Među mnogim istaknutim vojskovođama, a naročito među Ibarskom vojskom u borbama na teritoriji Starog Vlaha u Prvom, a kasnije i u Drugom srpsko-turskom ratu (1876–1878), bio je Srbin iz Hercegovine arhimandrit Nićifor Dučić (1832–1900).

Stari Vlah je planinsko područje jugozapadne Srbije, čiji su delovi tada još bili pod Turcima, a pripadaju mu: Priboj, Prijepolje, Nova Varoš, Čajetina, Užice, Arilje, Ivanjica i deo Sjeničkog područja.

Na teritoriji Starog Vlaha javio se veliki broj dobrovoljaca iz Srbije, Hercegovine, Crne Gore i Bosne obuzetih oslobodilačkom idejom. Okupili su se u Krčagovu kod Užica. Tu je kao specifična vojna formacija srpske vojske formiran dobrovoljački odred (kor), koji je delovao u sastavu Ibarske vojske.

Knez Milan Obrenović postavio je arhimandrita Nićifora Dučića za komandanta svih dobrovoljačkih jedinica Ibarske vojske. Iako nije imao vojničko obrazovanje, arhimandrit Dučić je imenovanje zaslužio svojim ranijim ratničkim iskustvom ratujući u Hercegovini i Crnoj Gori. Dučić je formirao svoj štab u kojem su bili: vojvoda Žarko Lješević kao zamenik, dva oficira ađutanta poručnik Andrija Filipović i potporučnik Petar Borota, kao komandant bataljona postavljen je potporučnik Todor Jovanović, a za kasira-blagajnika imenovan je Mladen Đorđević. Za komesara je postavljen arhimandrit mileševski Teodosije, a za zastavnika Đerasim Lojanica i za pisara Anto Golubović. Glavni sveštenik u Dobrovoljačkom koru bio je prota novovaroški Petar Popović.

Operacioni plan predviđao je da dobrovoljačke jedinice dejstvuju protiv turskih snaga u pravcu Sjenice, Nove Varoši, Duge Poljane i Prijepolja s osloncem na planinu Javor kako bi izbile u dolinu Lima i spojile se s crnogorskim ustanicima.

O prvim borbama Dučić je pisao komandantu divizije generalu Zahu, o akcijama zauzimanja Pribojske Banje, ali i o turskom napadu na Mokru Goru i spaljivanju ove varošice i okolnih sela kao odmazdi za gubitke oko Pribojske Banje i Nove Varoši.

U vojnim arhivama sačuvana je jedna od zapovesti Nićifora Dučića iz tih dana, koja glasi: „Vojnici! Sjutre ćemo u ime Boga stupiti u boj s Turcima, koji skoro 500 godina gaze i drže u ropstvu srpski narod, koji nije ni u najmučnijim vremenima izgubio nadu za svoje oslobođenje. Junaci! Sjutra je dan, da se vidi, ko je junak. Znajte, da samo junaci zadobijaju slobodu svojemu narodu, a sebi slavu i vječit spomen. S vjerom u Boga, s poslušnošću starješinama, s odvažnošću i srčanom do kraja izdržljivošću na bojnom polju pobjeđuje se neprijatelj. Naprijed, junaci! Naprijed je pobjeda i slava, nazad je stid i propast!

Komandant kora, arhimandrit N. Dučić”

Jedna od borbi u kojima su se dobrovoljci istakli bila je bitka kod sela Vasiljevići na samoj granici s turskom teritorijom. U jednoj od tih borbi komandant Nićifor Dučić bio je ranjen šrapnelom turske granate.

Zbog uspeha u borbama 1876. godine knez Milan Obrenović proizveo ga je u čin pukovnika, ali je hrabri Hercegovac to odbio.

Mala, ali hrabra Srbija borila se protiv nadmoćne turske vojske, ali bez velikih rezultata, uz velike materijalne i ljudske žrtve da bi uz ultimatum Rusije upućen Turskoj došlo do primirja 1. novembra 1876, a 28. februara 1877. godine opet uz pomoć Rusije, koja je inače zvanično bila protiv ovoga rata, u Carigradu je potpisan mir s Turskom.

Srbija se nije mirila sa stanjem na terenu pa je posle reorganizacije svoje vojske od strane ministra vojnog pukovnika Save Grujića ušla u Drugi srpsko-turski rat (od 1. decembra 1877) i to kao saveznica Rusije koja je takođe povela rat protiv Turske.

Kada su se 1877/78. godine u Drugom srpsko-turskom ratu zavijorile ratne zastave arhimandrit Nićifor Dučić je nastavio ratovanje kao komandant dobrovoljačkog Javorskog odreda u operacijama oslobođenja Starog Vlaha, od Uvca do Nove Varoši.

Arhimandrit Dučić bio je prvi srpski komandant čija je vojska presekla turski put preko Raške oblasti jer je sa svojim dobrovoljcima izvršio snažan prodor i ovladao teritorijom pravca Uvac – Kokin Brod – Nova Varoš i oslobodio ga od Turaka donevši ovom kraju dugo čekanu slobodu. Ono što je započeo u Prvom, završio je u Drugom srpsko-turskom ratu.

Pobedničku ofanzivu srpske vojske koja je oslobodila svoje južne teritorije i dalje napredovanje u borbama ka Kosovu i Metohiji zaustavilo je rusko-tursko primirje, zaključeno 31. januara 1878. godine.

Za pokazano junaštvo u oba srpsko-turska rata knez Milan Obrenović odlikovao je arhimandrita Nićifora Dučića srebrnom i zlatnom medaljom za hrabrost i Takovskim komandirskim krstom na prsima.

Arhimandrit Nićifor Dučić nije bio školovan vojnik, poput generala Franje Zaha, pukovnika Ilije Čolak Antića i majora Mihaila Ilića, s kojima je vodio Ibarsku vojsku, ali je imao oštroumnost vojskovođe i hrabrost koju je nosio po genima hercegovačkih junaka.

Milivoje Mišo Rupić,

Beograd