Na udaru simfonija Crkve i države: zašto hrvatski mediji napadaju odnos Porfirija i Vučića

Sve češće se u regionalnom javnom prostoru pojavljuju tekstovi koji nastoje da redefinišu ulogu Srpske pravoslavne crkve i njenog poglavara u savremenom srpskom društvu. Poslednji u nizu takvih primera dolazi iz hrvatskog „Večernjeg lista“, koji pokušava da odnos Patrijarha srpskog Porfirija i predsednika Srbije Aleksandra Vučića predstavi kroz pojednostavljenu i politički obojenu prizmu.

Ton i sadržaj takvih tekstova ne ostavljaju mnogo prostora za dilemu, jer je reč o nastojanju da se institucionalna saradnja između Crkve i države prikaže kao problem, pa čak i kao dokaz navodne političke zavisnosti. U tom kontekstu, Patrijarh Porfirije se redukuje na „čoveka od poverenja“ državnog vrha, čime se zanemaruje njegova duhovna misija, bogoslovski autoritet i dosadašnje delovanje, koje je i van Srbije dugo bilo prepoznato kao otvoreno, dijaloško i kulturno utemeljeno.

Upravo tu se otkriva ključna protivrečnost ovakvih medijskih narativa. Isti oni krugovi koji su godinama isticali Patrijarha Porfirija kao „evropskog intelektualca“, čoveka dijaloga i ličnosti koja uživa poštovanje u širim društvenim krugovima, danas nastoje da ga predstave kao politički instrument. Ta nagla promena optike više govori o motivima autora nego o stvarnoj poziciji Patrijarha.

Za razumevanje ovog pitanja neophodno je vratiti se suštini, istorijskom i duhovnom modelu odnosa Crkve i države u pravoslavnoj tradiciji. Reč je o principu simfonije, koji podrazumeva uzajamno poštovanje i saradnju, ali ne i podređenost. Taj model nije izraz političke zavisnosti, već odgovornog odnosa prema srpskom narodu i društvu u celini.

Na tom tragu delovao je i blaženopočivši Patrijarh Irinej, koji je insistirao na saradnji sa državnim institucijama kao nužnosti u zaštiti nacionalnih i duhovnih interesa. Patrijarh Porfirije tu liniju nije napustio , naprotiv, nastavio ju je u uslovima složenijih međunarodnih i unutrašnjih okolnosti, uz naglašenu spremnost za dijalog, ali i jasnu svest o značaju institucionalne stabilnosti.

Pokušaji da se takav odnos predstavi kao sporna bliskost između Crkve i države često dolaze iz sredina koje imaju sopstvena, istorijski uslovljena opterećenja kada je reč o položaju Srpske pravoslavne crkve. U tom smislu, nije zanemarljivo što upravo mediji iz Hrvatske, u kojoj je pitanje statusa i delovanja SPC dugo bilo predmet političkih sporova, pokazuju poseban interes za unutrašnje odnose u Srbiji.

Taj interes, međutim, retko je lišen šireg konteksta. Umesto objektivne analize, često se nude interpretacije koje se uklapaju u narativ o potrebi „demistifikacije“ srpskih institucija, pri čemu se svaki vid njihove saradnje predstavlja kao pretnja. Takvi pristupi, svesno ili ne, doprinose slabljenju poverenja u institucije koje su u srpskom društvu istorijski imale ključnu ulogu u očuvanju identiteta.

S druge strane, odnos patrijarha Porfirija i predsednika Vučića može se sagledati kao primer komunikacije između dve institucije koje deluju u složenim okolnostima. Kada se država suočava sa brojnim izazovima, a Crkva sa pitanjima koja prevazilaze isključivo duhovnu sferu, dijalog je nužnost.

Važno je naglasiti da taj odnos nije zasnovan na političkom jedinstvu, već na svesti o zajedničkoj odgovornosti. Crkva ostaje čuvar vrednosti i moralni orijentir, dok država ima zadatak da obezbedi stabilnost i institucionalni okvir u kojem te vrednosti mogu da se ostvaruju.

Zato pokušaji da se ovaj odnos svede na lične kvalifikacije ili političke etikete predstavljaju pojednostavljenje koje ne odgovara stvarnosti. Još manje doprinose razumevanju složenih procesa koji oblikuju savremeno srpsko društvo.

Umesto toga, potrebno je sagledati širu sliku, jer saradnja između Crkve i države predstavlja jedan od ključnih resursa stabilnosti. Upravo zato ne čudi što se taj odnos nalazi pod lupom, ali ni to što se o njemu piše na način koji više govori o namerama nego o činjenicama.

U tom svetlu, tekstovi poput onog u „Večernjem listu“ ne treba da budu povod za senzacionalizam, već za ozbiljnu analizu motiva i konteksta. Jer, kada se institucije koje nose duhovni i državni kontinuitet jednog naroda predstavljaju kao problem, onda je pitanje kome je zapravo u interesu da taj kontinuitet bude doveden u pitanje.