Uz Andrićev svet emocija

Kruševačko pozorište ove godine obeležava 80 godina postojanja. Tim povodom u nedelju uveče, 29. marta od 19 sati biće otvorena izložba „Beskrajna priča”, koja će najaviti obeležavanje ove značajne godišnjice Kruševačkog pozorišta. Postavka je urađena u saradnji sa Muzejom pozorišne umetnosti iz Beograda. Od 20 sati, iste večeri premijerno će biti izvedena predstava „Ljubav u cirkusu” Iva Andrića, u dramatizaciji i režiji Nebojše Bradića. Predstava je nastala prema motivima iz pripovedaka „Ljubavi” i „Cirkus”, ali i kroz umetničko preplitanje likova, situacija i motiva iz drugih Andrićevih pripovedaka, kao i iz njegovog romana „Na Drini ćuprija”. Na sceni Kruševačkog pozorišta tako nastaje jedinstvena pozorišna priča koja istražuje Andrićev svet emocija, sudbina i neobičnih susreta.

Predstava je nastala prema motivima iz pripovedaka „Ljubavi” i „Cirkus”, ali i kroz umetničko preplitanje likova, situacija i motiva iz drugih Andrićevih pripovedaka, kao i iz njegovog čuvenog romana „Na Drini ćuprija”. Na taj način, na sceni Kruševačkog pozorišta nastaje jedinstvena pozorišna priča koja istražuje Andrićev svet emocija, sudbina i neobičnih susreta.

– Nekako je bilo logično da za osam decenija radimo predstavu po velikom Andriću, vezujući priču za našu čuvenu predstavu „Prokleta avlija”. Isti autori su se našli na istom zadatku. U radu na delu „Ljubav u cirkusu” bilo je potrebno ispratiti ogromnu energiju i znanje koje je Nebojša Bradić svakodnevno unosio u buduću dramu, snažno inspirisan večitim Andrićevim delima. Od prošlog leta, pa do ovih martovskih dana, slagale su se scene, likovi, misli i sudbine junaka, koji su pričali svoje slične, tužne, vesele, tragične priče iz života, zauvek vezane za naše podneblje i karaktere naših ljudi kako nekad, tako i sad – kaže Branislav Nedić, dramaturg i prvi čovek Kruševačkog pozorišta. S obzirom na značaj ove godišnjice, do kraja godine u ovoj kući umetnosti biće upriličeno i otvaranje Male noćne scene „Marko Živić”, predstavljanje monografije i projekcija filma.

Prvi tragovi pozorišnog života u Kruševcu datiraju još od vremena despota Stefana Lazarevića. To se vidi iz pisanja Konstantina Filozofa: „Žitije Stefana Lazarevića”. Na vidovdanskom marvenom panađuru 1856. bila su zakupljena i „dva mesta gde su predstavljenija činjena”…

Koliko je pozorišna umetnost bilo zastupljena na prostorima podno Bagdale svedoče i sačuvani tekstovi dramskog sadržaja, čiji su autori bili umni pojedinci Kruševca. Prvi takav tekst, beleže hroničari, bilo je delo „Otmica ili osloboda Kruševca: dramska pesma u tri dela”, autora Živka A. Šokorca, štampano 1868. godine. Kao i komad u tri čina „Božji sud na Mendinom Brdu” Miluna Ibrovca (1852–1917). Ovo dramsko štivo prvi put je igrano u Narodnom pozorištu u Beogradu, 1896. godine.

S kraja 19. veka u Kruševcu su rođeni bardovi srpskog glumišta: Ljubinka Bobić, Miroslava Petrović, Dragica Tomas, Dušan i Dobrivoje Radenković, Dobrila Džimić, Živka Srdanović, Živadin Žika Stanisavljević, Milica Carka Jovanović, Branko Jovanović. Svaki od perioda u istoriji Kruševačkog pozorišta nosi svoje osobenosti.

U davno snimljenom filmu „Pop Ćira i pop Spira” rediteljke Soje Jovanović, rado se prisećaju Kruševljani, igrali su, njihovi sugrađani: Ljubinka Bobić i Đuza Stojiljković. U seriji „Zona Zamfirova” troje Kruševljana, glavnu ulogu je igrao Vojin Ćetković, a u ekipi su bili opet Kruševljani: Radmila Živković i Bata Paskaljević. Nekoliko sezona posle pokretanja inicijative da prostor kod Kruševačkog pozorišta dobije ime Trg glumaca, na bočnoj fasadi osvanuli su panoi s fotografijama devetoro velikih umetnika: slike Vlastimira Đuze Stojiljkovića, Bate Paskaljevića, Milana Puzića, Taška Načića, Radmile Savićević, Miodraga Petrovića Čkalje, Borisava Mihailovića, Ljubinke Bobić i Dragoslava Vasiljevića Fige postavljene su u „otvore” zgrade kroz stalnu izložbu koja se simbolično zove „Prozori sećanja”.

Godine 1914. u Kruševcu je, beležio je Momir Bradić, jedan od dugogodišnjih direktora ove teatarske kuće, prvi put formirano državno pozorište; upravnik je bio Kosta Delini: glumac, reditelj, pedagog i dramaturg. Glumci ovog pozorišta vojno su mobilisani 1916, tako da preostalu trupu vodi Kostina supruga Mila Delini, pozorištu se 1915. pridružila i Žanka Stokić. Pre Prvog svetskog rata glumci amateri okupljali su se oko „Abraševića”, a koncem 1924, na inicijativu Dragoslava Vasiljevića Fige i Radisava Stanisavljevića osnovano je Kruševačko umetničko društvo, a u okviru njega i Diletantska trupa, poznato kao Figino pozorište.

Kruševačko pozorište osnovano je 29. marta 1946. godine. Prva premijera izvedena  je posle mesec dana – „Roditeljski dom” Valentina Katajeva u režiji Miodraga Nauparca. Tu su stasali poznati glumci: Milan Puzić, Miodrag Petrović Čkalja, Đuza Stojiljković, Vlasta Radovanović, Olgica Stanisavljević, Taško Načić, Radmila Savičević, Jovan Gligorijević, Zorica i Budimir Stefanović, M. Đorgović, Miodrag Nauparac, Dara Stoiljković, Aca Sibinović,  buduća elita jugoslovenskog pozorišta.

U prvoj sezoni novoosnovanog pozorišta izvedene su predstave „Sumnjivo lice” i „Narodni poslanik” Branislava Nušića, „Ženidba” N. V. Gogolja, „Tvrdica” Ž. B. P. Molijera i „Zona Zamfirova”.  

Od tada do danas Kruševac je poznat kao rasadnik glumaca. Među njima si u Vojin Ćetković, Nataša Tapušković, Katarina Marković, Sergej i Branislav Trifunović.