Iran oborio američki F-18 „super hornet"

Iranski korpus islamske revolucionarne garde saopštio je da je 25. marta oborio američki lovac F-18E/F iznad jugoistočnog dela zemlje, u blizini Čabahara, nakon čega se letelica srušila u Indijski okean. Prema navodima iranskih izvora, napad je izveden raketama zemlja–vazduh kratkog dometa, a objavljeni snimci navodno prikazuju trenutak pogađanja i uništenja aviona.

Incident se, kako se tvrdi, dogodio u zoni pojačanog prisustva američkih pomorskih snaga, što ovom događaju daje dodatnu težinu u kontekstu eskalacije sukoba. Iranska strana navodi da je ovo četvrti američki ili izraelski borbeni avion oboren od početka vazdušnih udara na Iran 28. februara, uz napomenu da su u pojedinim slučajevima korišćeni napredni sistemi protivvazdušne odbrane, uključujući i one nabavljene iz inostranstva.

Prema istim izvorima, u poslednjih nekoliko dana oboreni su i američki F-15E, kao i više izraelskih lovaca F-16, dok je ranije oštećen i američki F-35 tokom napada iznad centralnog dela Irana. Navodi se da je upravo taj incident uticao na promenu taktike američkih i izraelskih vazdušnih snaga, koje su nakon toga smanjile operacije dubokog prodora u iranski vazdušni prostor.

Analitičari ukazuju da bi ograničene zalihe krstarećih i balističkih raketa mogle da primoraju zapadne saveznike da se više oslanjaju na upotrebu avijacije unutar iranskog vazdušnog prostora, što značajno povećava rizik od gubitaka, naročito u uslovima pojačane aktivnosti protivvazdušne odbrane.

Iranski izvori takođe tvrde da je broj oborenih bespilotnih letelica u dosadašnjim operacijama dostigao gotovo 200, uključujući i skupe udarne platforme poput američkog MQ-9 „ripera“. Ovi gubici, kako se navodi, posledica su intenzivne upotrebe dronova u visokorizičnim misijama dubokog prodora, dok su avioni sa posadom angažovani opreznije.

S druge strane, iako iranska protivvazdušna odbrana beleži određene uspehe, oni su i dalje ograničeni kada je reč o letelicama sa posadom. Istovremeno, ukazuje se i na ranjivost odbrane američkih i savezničkih baza od iranskih raketnih udara, koji su u više navrata pogađali ciljeve širom Bliskog istoka.

Lovac F-18E/F „super hornet“ predstavlja okosnicu palubne avijacije američke mornarice već skoro dve decenije. Reč je o modernizovanom avionu četvrte generacije, koji je uveden kao prelazno rešenje između starijih platformi iz vremena Hladnog rata i novije generacije aviona, poput F-35C. Iako su pojedini primerci modernizovani na standard „blok 3“, sa savremenom elektronikom i radarima, većina ovih letelica sve češće se ocenjuje kao nedovoljno prilagođena uslovima savremenih visokotehnoloških sukoba.

Uprkos tome, njihova pouzdanost i relativno niski operativni troškovi učinili su ih dugo nezamenljivim u sastavu američke flote. Međutim, najnoviji navodi o gubicima mogli bi da otvore nova pitanja o njihovoj ulozi u konfliktima visokog intenziteta, posebno u uslovima snažne i modernizovane protivvazdušne odbrane.