Počela prijava za besplatne udžbenike

Iz godine u godinu, već deceniju i po u kontinuitetu, pa tako i sada Ministarstvo prosvete obezbeđuje za učenike jedine zaista besplatne udžbenike, koje će u predstojećoj školskoj 2026/27. godini koristiti đaci osnovnih škola koju ispunjavaju uslove da dobiju ovu pomoć države. Učitelji i razredne starešine uglavnom su obavestili roditelje osnovaca da je potrebno da ovih dana što pre prijave decu za ovu vrstu podrške, jer škole su u obavezi da podatke uz prateću dokumentaciju dostave prosvetnom vrhu do 8. aprila, o čemu ih je resorno ministarstvo obavestilo dopisom.

Budući da zvaničan upis učenika u prvi razred traje do 31. maja, svaka osmoletka, po pravilu, pravi procenu broja učenika prvog razreda koji ostvaruju pravo na besplatne udžbenike na osnovu broja prijavljenih đaka u ostalim razredima, ali i na osnovu anketiranja roditelja prilikom testiranja dece za upis u prvi razred.

„Ministarstvo prosvete planira da obezbedi besplatne udžbenike i druga nastavna sredstva iz udžbeničkih kompleta koje su škole izabrale da koriste u nastavi u školskoj 2026/27. godini za učenike osnovnih škola. Cilj je da se, u skladu sa sredstvima iz republičkog budžeta za 2026. godinu, u okviru programske aktivnosti Nabavka nastavnih sredstava za učenike, polaznike i ustanove, obezbede besplatni udžbenici za što veći broj učenika osnovnih škola”, navedeno je u dopisu resornog ministarstva školama. A u saopštenju za javnost prosvetna vlast ukazuje da „škole preko odeljenjskih starešina i učitelja, putem uspostavljenih kanala komunikacije, blagovremeno obaveštavaju roditelje, odnosno druge zakonske zastupnike učenika o proceduri, neophodnoj dokumentaciji i rokovima i prijava se obavlja u školi”.

Program besplatnih udžbenika Ministarstvo prosvete sprovodi od 2011, u cilju dodatne podrške učenicima iz osetljivih kategorija, ali i nadarenim učenicima. Na ovu pomoć države, koja faktički znači da će se za deo učenika od prvog do osmog razreda osmoletke knjige koje su im potrebne za školu, a koje su izabrali njihovi učitelji i nastavnici, kupiti novcem iz republičke kase, pravo mogu da ostvare đaci iz materijalno ugroženih porodica (primaoci novčane socijalne pomoći). Takođe, za besplatne udžbenike treba da konkurišu i osnovci koji se školuju po individualnom obrazovnom planu (za decu sa smetnjama u razvoju i invaliditetom ili talentovane školarce koji postižu izuzetne rezultate), kao i oni kojima su potrebni prilagođeni udžbenici, na primer s uvećanim fontom, na Brajevom pismu, u elektronskom formatu...

Školske knjige koje za učenike kupuje država namenjene su i učenicima iz porodica u kojima je troje i više dece u sistemu obrazovanja i vaspitanja, s tim da ovo pravo ostvaruju deca koja pohađaju osnovnu školu. Ima roditelja koji ne razumeju najbolje ovo pravilo i događa se da zbog toga i odustaju od konkurisanja za besplatne udžbenike. Zbunjuje ih i to što je dugo bila praksa da besplatne udžbenike dobija treće i svako naredno dete u porodici, koje se odnosilo na najmlađe školarce u porodici. Sada je pravilo da „ako sva ili više dece pohađaju javnu osnovnu školu, besplatne udžbenike dobijaju ona koja su prva počela da stiču osnovno obrazovanje i vaspitanje, izuzev ako se roditelj opredeli da besplatne udžbenike dobiju deca, koja su kasnije počela da stiču osnovno obrazovanje i vaspitanje, o čemu o pisanom obliku obaveštava školu”. To bi značilo da u porodici sa, recimo, troje dece u douniverzitetskom sistemu, na primer, najstarije je učenik drugog razreda gimnazije, srednje je sedmi razred, a najmlađe četvrti osnovne, pravo na besplatne udžbenike ostvaruje srednje dete koje će u narednoj školskoj godini biti osmi razred. Praksa potvrđuje i da su udžbenički kompleti najjeftiniji za najmlađe osnovce a najskuplji za učenike završnog razreda osmoletke. Otuda aktuelno pravilo da besplatni udžbenici sleduju najstarijim osnovcima u porodicama sa troje i više dece, ide u prilog roditeljskom budžetu.

Pravo na besplatne udžbenike imaju i đaci iz jednoroditeljskih porodica (u kojima samo jedan roditelj vrši roditeljsko pravo zbog toga što je drugi roditelj preminuo ili je nepoznat). Takođe, učenici koji boluju od retke bolesti, osnovci koji ostvaruju pravo na tuđu negu i pomoć, kao i učenici prvog i drugog razreda osnovne škole sa delimičnim ili trajnim oštećenjem sluha, a kojima su potrebni prilagođeni udžbenici u elektronskom formatu, sa video-sadržajima na srpskom znakovnom jeziku, ukazuju iz resornog ministarstva. Napominju i da imajući u vidu važnost dostupnosti obrazovanja za sve prosvetni vrh za navedene kategorije učenika obezbeđuje besplatne udžbenike na jezicima nacionalnih manjina. Međutim, ističu i da se „iz budžeta Republike Srbije neće finansirati nabavka udžbenika za koje se sredstva za finansiranje nabavke i dodele, odnosno sufinansiranje nabavke i dodele obezbeđuju u budžetu jedinice lokalne samouprave.”

Potrebna dokumentacija

Za neke kategorije učenika potrebno je školi dostaviti dokumenta kojima se dokazuje ispunjenost određenog uslova za ostvarivanje prava na besplatne udžbenike. Primaoci novčane socijalne pomoći treba da donesu kopiju rešenja kojim se utvrđuje pravo na ostvarivanje socijalne novčane pomoći, za đake koji boluju od retke bolesti dostavlja se izveštaj lekara, za osnovce iz jednoroditeljskih porodica – kopija rešenja kojim se utvrđuje svojstvo roditelja, odnosno izvod iz matične knjige umrlih za drugog roditelja. Za učenike iz porodica sa troje i više dece u obrazovnom sistemu potrebno je dostaviti potvrdu srednje škole ili fakulteta o svojstvu učenika, odnosno studenta, a ukoliko su sva deca u istoj osmoletki ne dostavljaju se dodatne potvrde jer osmoletka već ima te podatke. Nije potrebno donositi potvrde ni za učenike koji se prijavljuju za besplatne udžbenike po osnovu školovanja po individualnom obrazovnom planu, budući da i to osmoletka već ima u svojoj evidenciji.

Koji se udžbenici dobijaju, a koji moraju da se kupe

Često roditelji misle da besplatni udžbenici koje daruje prosvetni vrh podrazumevaju potpun udžbenički komplet, međutim, od resornog ministarstva se ne dobijaju školske knjige za baš sve predmete, tako da neke udžbenike i roditelji ipak kupuju. U prvom ciklusu osnovnog obrazovanja i vaspitanja, to znači od prvog do četvrtog razreda, planirano je da se za školsku 2026/27. godinu, iz republičkog budžeta finansira kupovina udžbenika za predmete: matematika, srpski (maternji) jezik, svet oko nas, priroda i društvo i strani jezik kao obavezni predmet. Prema tome roditeljima ostaje da kupe knjige za, na primer, digitalni svet, muzičko i likovno. U drugom ciklusu, odnosno starijim razredima osmoletke, u besplatne udžbenike spadaju: matematika, srpski (maternji) jezik i književnost, prvi strani jezik, geografija, istorija, hemija, fizika i biologija. Tu nedostaju udžbenici za drugi strani jezik, tehniku i tehnologiju, informatiku i računarstvo, muzičku i likovnu kulturu.