Pola veka uz australijske Srbe

Specijalno za „Politiku”

Melburn – Svetom arhijerejskom liturgijom koju je predvodio mitropolit australijsko-novozelandski Siluan uz sasluženje mnogobrojnog sveštenstva i prisustvo velikog broja vernog naroda molitveno je proslavljeno pedeset godina otkako je odslužena prva pravoslavna liturgija u  sabornom hramu Svete Trojice u Melburnu.

Mitropolit Siluan je nakon čitanja jevanđelja održao besedu o značaju praznika Vaskrsenja Lazarevog i praznika Cveti, koji prethode najsvetijem prazniku Vaskrsenja Hristova i nagoveštavaju opšteg vaskrsenja ljudskog roda koje je dato kroz vaskrsenje Bogočoveka Hrista. U još jednom obraćanju pred kraj liturgije Mitropolit Siluan je pozdravio sveštenstvo, monaštvo, ambasadora Republike Srbije u Australiji, Radeta Stevanovića,  verni narod, predsednika crkvenog odbora i sve članove parohije i crkvene opštine, hor sabornog hrama, verni narod i posebnu prisutnu dečicu. U čestitki upućenoj svima prisutnima povodom značajnog jubileja, mitropolit je istakao da je velika radost što vidi toliko mnoštvo naroda sabrano u hramu i da je to znak da smo na pravom putu i da ćemo kao zajednica opstati na ovom kontinentu. On je podsetio sve prisutne da je praznik Cveti, jedan od dvanaest najvećih praznika crkve, hram osveštan malim jerejskim osvećenjem, da bi „naš narod mogao ovde da se moli, okuplja i preobražava sebe iz običnih smrtnih ljudi u one koji su po obrazu i podoblju božijem i da je bila promisao božja, da srpski narod ovde upali svetiljku, koja blagovesti i narodu koji nas okružuje u ovome gradu utehu Hristovu, istinu Hristovu”. Na kraju je zablagodario svima koji su svojim radom i trudom pomogli i pomažu u radu i napretku crkvene zajednice na čelu sa sveštenikom i starešinom crkve, jerejem Bogdanom Milićem, koji vrlo odgovorno predvodi svoj narod koji mu je poveren ovde i koji se trudi da nastavi tamo gde su stali njegovi prethodnici i da usavršava život ove zajednice, 

U nastavku proslave jubileja u crkvenoj sali, gde je organizovan prigodan program sa trpezom ljubavi,  prisutnima se obratio i protojerej-stavrofor Miroslav Hadži Popović, koji je niz godina služio u hramu, čitavih 28 godina, a sada pripomaže mladom svešteniku Bogdanu. On je tom prilikom  podsetio na istorijat crkve i na neke od jereja koji su u proteklih 50 godina služili svom narodu i crkvi. Pored već pomenutog sveštenika Miluna Kostića, prvi sveštenik u crkvi je bio Teodor Damjanuk, zatim protojereji- stavrofori Mihajlo Tolmačev, Milovan Milovanović, Petar Damjanović, Milorad Lončar, jerej Srećko Živanović. Prota Petar Damjanović, koji je uz protu Miroslava, najduže služio u hramu, 18 godina, kao i prota Miroslav pomaže mlađem svešteniku u parohiji Kizboro u Melburnu. Osvrnuvši se u šali na njihovu zajednički dugogodišnju službu u istoj u parohiji, prota Miroslav je dodao da će na šezdesetogodišnjicu hrama prota Petar održati govor.

Istorija ove crkve je veoma zanimljiva. Prema rečima protojereja-stavrofora i namesnika melburnško-adelajdskog Petra Damnjanovića, početkom sedamdesetih godina ili posle hrvatskog maspoka veliki broj ljudi iz bivše zajedničke države napustio je svoja ognjišta, oko trista hiljada ljudi. Jedan deo tih iseljenika došao je i u Australiju u najvećem talasu tokom 1971. i 1972. godine. Tada je još uvek postojala podela u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Završio se sudski proces između SPC i Slobodne SPC čije je sedište bilo u Americi. Sticajem nekih okolnosti sve crkve u Australiji, sem crkve u Pertu i u Sidneju pripale su Srbima, koji su se vezali za Slobodnu SPC u Americi, tako da u Melburnu nije bilo nijedne srpske crkve. Sa dolaskom prvog stalnog episkopa za Australiju i Novi Zeland, Nikolaja Mrđe, počinje organizovani crkveni život Srpske pravoslavne crkve na Petom kontinentu. Tom prilikom došao je i jedan broj mladih sveštenika među kojima je bio i prota Milun Kostić, koji je bio postavljen na službu u Melburnu.

Na samom početku prota Milun je služio liturgije u anglikanskoj crkvi svetoga Marka u predgrađu Ficroj, u blizini centra Melburna, gde je u pet velikih zgrada od kojih je svaka imala preko dvadeset spratova živelo preko tri stotine srpskih porodica. Zato je bilo preko potrebno obezbediti crkvu, a za to se ukazala  prilika 1976. godine, kada je velikim zalaganjem prote Miluna kupljena zgrada anglikanske crkve, koju su naizmenično koristili rimokatolici i anglikanci za svoje duhovne potrebe, u predgrađu Branzvik, šest kilometara od centra grada. Crkva je kupljena za 108 hiljada dolara i isplaćena u rekordnom roku od tri i po godine. Veoma zanimljiv podatak je da najveću zaslugu za otplatu duga imaju naše bake, majke i sestre koje su na organizovanom prostoru na jednoj od najprometnijih pijaca u Melburnu svake subote prodavale svoje rukotvorine, pite, kolače, štrudle, kiflice, torte i slične đakonije.

Prva pravoslavna služba sa malim osvećenjem odsluženi su u ovoj crkvi na Cveti 1976. godine, a služio je tadašnji episkop australijsko-novozelandski, Nikolaj Mrđa sa sveštenstvom. Već sledeće, 1977. godine, prota Milun je po potrebi službe prešao u Englesku, tačnije u London u crkvu Svetoga Save, gde je služio do svoga penzionisanja pre par godina. Prota Milun je ostavio duboke korene u Australiji i redovno je obilazio i svoje bivše parohijane, kumove i svoje prijatelje, a pre deset godina bio je na velikom osvećenju crkve povodom četrdesetogodišnjeg jubileja sabornog hrama Svete Trojice u Branzviku, kada je velikom osvećenju crkve načalstvovao patrijarh srpski Irinej, koji je tim povodom došao iz otadžbine zajedno sa mitropolitom crnogorsko-primorskim Amfilohijem i sveštenstvom, kao i episkopi koji su nekada stolovali u eparhiji australijsko-novozelandskoj, episkop Longin Krčo i pokojni vladika Luka Kovačević.

Crkva Svete Trojice je katedralni, odnosno, saborni hram Srba u Melburnu  i sedište jedne od najstarijih srpskih pravoslavnih parohija Mitropolije australijsko-novozelandske. Od samog početka crkvenog života pri parohiji Svete Trojice osnovana je srpska etnička škola „Sveti Sava”, koja pred početak svake nove školske godine vrši upis novih najmlađih polaznika, kao i Kolo srpskih sestara „Majka Jevrosima”. U okviru parohije rade i folklorna grupa „Kolo”, crkveni hor „Stevan Mokranjac”  i klub penzionera. Zanimljivo je da se srpska crkva nalazi u predgrađu Branzvik, nekada radničkom, a sada jednom od najpoželjnijih naselja Melburna, nedaleko od centra grada, koji pored srpske crkve ima još tri pravoslavna hrama, dva grčka i jednu rusku, što se veoma retko sreće u Australiji.