Kazuj, Željko, jesi li veštica

Željko Ivanović je tekstom o prodaji portala IN4S još jednom pokazao da u Crnoj Gori ne nastupa kao medijski komentator, već kao politički nadzornik javnog prostora i cenzor legitimiteta. On ne analizira samo vlasničku promenu jednog portala, niti ga u osnovi zanima sudbina IN4S-a. Njegov tekst je pokušaj da se svaki ozbiljniji medijski, poslovni ili politički ulazak iz Srbije u Crnu Goru unapred označi kao subverzija, okupacija i produžena ruka Aleksandra Vučića.

To je stara i prepoznatljiva matrica „Vijesti”. Kada kapital, uticaj ili politička podrška dolaze iz drugosrbijanskih krugova koji su ideološki prihvatljivi njihovoj redakciji, onda je reč o profesionalizaciji, regionalizaciji i modernizaciji. Kada isti princip dolazi iz državotvornih srpskih krugova, on se proglašava opasnošću po državu. U tome je suština Ivanovićevog teksta, jer ne smeta njemu toliko IN4S, koliko ga uznemirava činjenica da je jedan srpski medijski akter ušao u prostor koji „Vijesti” godinama tretiraju kao sopstveni politički zabran.

Ovaj tekst ne pišem da bih branio IN4S, još manje da bih prao biografije Vladimira Božovića, Gojka Raičevića ili bilo koga od starih ljudi tog portala. IN4S ima svoju biografiju, svoje političke izbore, kontroverze i svoje unutrašnje obračune. Božović i Raičević imaju svoje uloge u nastanku i životu tog medija. To je posebna tema. Ali Ivanovićev tekst nije napisan da bi se ozbiljno analizirala ta tema. On je napisan da bi se Srbija, srpski medijski kapital i Aleksandar Vučić ponovo postavili kao centralna opasnost po Crnu Goru.

Tako se iz jedne kupoprodaje pravi geopolitička optužnica. Saša Blagojević se ne tretira kao medijski vlasnik, već kao simbol navodnog prodora Beograda. „Alo” se ne posmatra kao tržišni akter, već kao dokaz zaposedanja Crne Gore. Aleksandar Vučić se, po navici, uvodi kao obavezna figura u svaku konstrukciju u kojoj Ivanović želi da mobiliše strah od Srbije. U takvom pristupu medijsko vlasništvo nije predmet analize, već samo povod za aktiviranje stare političke matrice.

Ivanović tu poziciju gradi decenijama. Njegova javna biografija nije biografija novinara koji je stajao izvan sistema, već čoveka koji je iz sistema izrastao, u njemu se formirao, potom sa njim sarađivao, pa se sa njim sukobio kada su se odnosi promenili. Početak tog puta vezuje se za titogradski omladinski medijski ambijent, za redakcije i strukture koje u socijalističkoj Crnoj Gori nisu bile nezavisne škole slobodnog novinarstva, već deo kontrolisanog društveno-političkog mehanizma.

Omladinski pokret u Titogradu svakako nije bio disidentski kružok. To je bio prostor u kojem su se selektovali kadrovi prihvatljivi sistemu, ljudi koji su znali granice dozvoljenog, ali i načine kako se unutar tih granica napreduje. U tom krugu, uz imena koja će kasnije ući u medije, politiku i biznis, pominju se i Željko Ivanović, Fahrudin Radončić, Šeki Radončić, Novica Đurić i drugi akteri jedne generacije koja je iz omladinskog novinarstva ušla u mnogo unosnije i uticajnije poslove. Ta generacija nije nastala u vakuumu, već u sistemu koji je znao koga pušta u javni prostor.

Zato Ivanovićeva današnja poza moralnog sudije deluje neuverljivo. Čovek koji je izašao iz kontrolisanog socijalističkog medijskog ambijenta, koji je potom gradio poziciju u Crnoj Gori Mila Đukanovića, koji je godinama bio deo najmoćnijeg medijskog sistema u zemlji, danas drugima lepi etikete političke instrumentalizacije. On kao da računa da je javnost zaboravila njegov put, njegova savezništva, njegove raskide i njegove koristi od svake faze crnogorske tranzicije.

Posebno je važan period odnosa sa Milom Đukanovićem. „Vijesti” nisu od prvog dana bile ono što su kasnije same o sebi stvorile kao mit — tvrđava slobode protiv režima. Njihov odnos sa Đukanovićevim sistemom bio je složen, dug i politički koristan za obe strane dok je korist postojala. Prelom dolazi 2007. godine, nakon napada na Ivanovića u Podgorici. Od tog trenutka počinje nova biografija, Ivanović kao žrtva režima, „Vijesti” kao glavna opoziciona medijska sila, a Milo kao arhineprijatelj.

Taj prelom nije izbrisao prethodnu istoriju. Naprotiv, učinio ju je važnijom. Jer kada neko iz sistema izađe tek nakon sukoba oko moći, uticaja i interesa, onda njegovo kasnije pozivanje na čistu principijelnost mora biti čitano sa rezervom. Ivanović nije postao kritičar Đukanovića zato što je od početka bio izvan tog sveta. On je postao kritičar kada je pukla ravnoteža odnosa. Taj detalj je ključ za razumevanje njegovog javnog nastupa.

Slična logika vidi se i danas. Ivanović ne brani Crnu Goru od medijskog uticaja. On brani monopol jednog ideološkog kruga da određuje koji je uticaj dozvoljen. Kada su „Vijesti” ušle u vlasničku strukturu „Junajted medije”, to nije predstavljano kao problem suvereniteta, već kao medijski razvoj. Kada se, međutim, jedan srpski medijski vlasnik pojavi kao kupac IN4S-a, Ivanović uključuje alarm kao da je granica na Dobrakovu probijena tenkovima. Ta razlika u tonu nije slučajna i otkriva suštinu.

Ivanoviću ne smeta krupan kapital u medijima. Ne smeta mu ni regionalni uticaj. Ne smeta mu ni ideološki profilisan medij. Sve to postaje sporno tek kada je srpsko, kada dolazi iz Beograda, kada se može povezati sa Vučićem i kada nije pod kontrolom „Vijesti” ili njihovog šireg političko-medijskog kruga. Zato je napad na Sašu Blagojevića u stvari napad na pravo Srbije da u Crnoj Gori ima medijski, kulturni i politički glas.

U tom kontekstu treba čitati i način na koji Ivanović u tekst uvodi Vladimira Božovića i Gojka Raičevića. Nije tu reč o ozbiljnoj analizi njihove uloge. Reč je o pokušaju da se stare veze, stari odnosi i stara poznanstva pretvore u dokaz protiv srpskog medijskog prisustva. Pri tome se prećutkuje da su pojedini akteri koji su se kretali oko IN4S-a godinama imali prohodnost i u „Vijestima” i u drugim krugovima koji danas glume zaprepašćenje.

U toj zoni posebno je zanimljiva figura Gojka Perovića, sveštenika koji se u političkim polemikama odskora pominje i kao „tetak Gojko”. Njegovo prisustvo u medijskim i intelektualnim krugovima, kao i činjenica da je godinama imao dodirne tačke i sa IN4S-om i sa „Vijestima”, pokazuju da granice koje Ivanović danas crta nisu bile tako jasne dok su odgovarale određenim interesima. Ono što je juče bilo prihvatljivo kao kanal uticaja, danas se proglašava opasnošću kada više nije u istom rasporedu snaga.

Zbog toga Ivanovićev tekst deluje kao proizvod starog kruga koji želi da se distancira od onoga što je i sam godinama koristio. U njemu se ne vidi samo nervoza zbog prodaje IN4S-a, već i potreba da se jedan deo prošlosti prebaci na nove vlasnike, Srbiju i Vučića. Tako se odgovornost starih aktera relativizuje, a pažnja javnosti usmerava ka Beogradu. To je poznata tehnika: kada u Crnoj Gori treba sakriti lokalne odnose, uvede se Srbija kao glavni krivac.

Ivanović je majstor te tehnike. Njegove kolumne godinama funkcionišu po istom obrascu. Unutrašnji crnogorski problemi, lokalni interesi, lične ambicije, medijski sukobi i finansijske transformacije redovno se prevode u priču o Srbiji, Vučiću, SPC, BIA i srpskom svetu. Tako se dobija ideološki čista slika u kojoj „Vijesti” i njihov krug predstavljaju građansku odbranu Crne Gore, dok se svako ko dolazi sa srpske strane prikazuje kao instrument tuđe politike.

Ta slika je lažna ne zato što u regionu nema političkih uticaja, već zato što Ivanović priznaje samo jednu vrstu uticaja kao opasnu. Zapadni, regionalni, korporativni ili ideološki bliski uticaji kod njega nemaju istu težinu. Oni se normalizuju. Srpski uticaj se kriminalizuje. To je suština njegovog pristupa.

Prodaja IN4S-a u tom tekstu služi samo kao povod, dok je stvarna meta ponovo Srbija, njen politički uticaj u regionu i Aleksandar Vučić kao njegov najvidljiviji simbol. Ivanović ne može da podnese činjenicu da Srbija danas ima političku stabilnost, državnu vertikalu, medijske aktere, kapital i ljude koji mogu da deluju van granica Srbije bez potrebe da traže dozvolu od podgoričkih medijskih komesara. To je ono što ga suštinski iritira.

U toj konstrukciji Saša Blagojević je samo novo ime u već poznatom nizu, u kojem su se ranije smenjivali drugi ljudi, mediji, političari i investitori iz Srbije. Šema je uvek ista: ako je neko iz Srbije i ako nije pod kontrolom antisrpskog ili autošovinističkog kruga u Crnoj Gori, onda se od njega pravi pretnja. Nije važno da li je reč o mediju, biznisu, crkvi, kulturi ili politici. Srpsko prisustvo se mora predstaviti kao opasnost.

Istovremeno, Ivanović izbegava da sopstveni medijski sistem podvrgne istim kriterijumima. „Vijesti” su godinama bile ne samo medij, već politički faktor. Uticale su na javne kampanje, političke procese, odnose unutar vlasti, opozicije, crkvenih krugova i nevladinog sektora. Njihova uređivačka politika nije bila puko informisanje, već kontinuirano političko pozicioniranje. Kada se ta činjenica izgovori, Ivanović i njegov krug to predstavljaju kao napad na slobodu medija.

Upravo tu leži suština problema samoproglašenog Lovca na Zmajeve. Ivanović medijske slobode ne posmatra kao opšte pravo, već kao privilegiju kruga kojem pripada. „Vijesti” mogu da utiču na političke procese, da oblikuju javne kampanje i da presuđuju akterima javne scene, ali kada se sličan prostor otvori izvan njihove kontrole, naročito ako dolazi iz Srbije, taj uticaj se više ne tretira kao medijska sloboda, već kao pretnja.

Kontroverze koje prate Ivanovića dodatno ruše njegovu poziciju moralnog arbitra. Slučaj napada iz 2007. i kasniji sudski epilog sa Đukanovićem ostaju jedna od najvažnijih tačaka njegove javne biografije. Teške optužbe izrečene su u atmosferi sukoba, ali nisu dobile potvrdu kakvu je Ivanović očekivao pred sudovima. Taj slučaj je pokazao granicu između medijskog utiska i dokazive činjenice, granicu koju Ivanović u tuđim slučajevima rado briše, a u svojim traži da bude strogo poštovana.

Tu su i finansijske polemike koje su godinama pratile „Vijesti” i njihove vlasnike. Krediti, bankarski aranžmani, optužbe iz afere „Atlas”, navodi konkurentskih medija, demanti i kontratužbe. Sve to ne znači da je svaka optužba protiv Ivanovića dokazana. Ali znači da on nije čovek bez tereta, niti njegova medijska kuća stoji iznad javne provere. Upravo zato njegov ton prema drugima zvuči kao privilegija čoveka koji bi da bude tužilac, sudija i vlasnik arhive.

Značajan je i njegov sukob sa Demokratskim frontom. Taj sukob je pokazao da Ivanović nije bio samo protivnik DPS-a, već i protivnik onih srpskih političkih struktura koje nisu prihvatale da „Vijesti” budu vrhovni tumač promena nakon 30. avgusta 2020. godine. Kada je pao Đukanovićev režim, „Vijesti” su pokušale da zadrže ulogu političkog filtera nove vlasti. Deo prosrpskog bloka to nije prihvatio. Tada je pukla i priča o „Vijestima” kao neutralnom savezniku promena.

Ivanović je iz tog perioda izašao sa još izraženijom potrebom da srpski politički faktor tretira kao problem. U njegovim tekstovima Srbi, Srbija, SPC i Beograd nisu legitimni akteri, već stalni osumnjičeni. On im ne pristupa kao političkim činjenicama, već kao bezbednosnim rizicima. To je suština njegovog angažmana: da od medijske analize pravi ideološku optužnicu.

Zato naslov „Kazuj, Željko, jesi li veštica?” nije puka dosetka, već precizna slika Ivanovićeve javne uloge. On godinama nastupa kao tumač skrivenih namera, prepoznaje zavere tamo gde mu politički odgovara, određuje ko je čiji instrument i stvarnost čita kao da ima monopol na ono što drugi ne vide. Njegova „proročanstva”, međutim, gotovo uvek završavaju istom presudom — Srbija je problem, Vučić je opasnost, srpski mediji su propaganda, a „Vijesti” ostaju jedina mera profesionalizma.

To više nije novinarska pozicija, već oblik medijske vlasti, a ona, kada se učvrsti i navikne na sopstveni uticaj, postaje jednako samouverena, isključiva i arogantna kao politička vlast koju navodno drži pod kontrolom.

Saša Blagojević, kao ni Srbija, u ovom slučaju nemaju obavezu da se pravdaju Željku Ivanoviću ili bilo kojoj podgoričkoj redakciji. Kupovina medija nije akt agresije, niti je prisustvo srpskog kapitala u Crnoj Gori dokaz političke okupacije. Srbija ima pravo na svoje interese, svoj javni glas i svoje medijske aktere u regionu, baš kao što to pravo imaju i drugi, a Aleksandar Vučić nije dužan da od onih koji ga godinama predstavljaju kao dežurnu opasnost traži dozvolu za legitiman politički uticaj Srbije.

Ivanović pravo na interes, uticaj i medijski glas priznaje svima, osim Srbiji. U tome je suština njegove politike i razlog što njegov tekst o IN4S-u nije analiza jedne kupoprodaje, već svedočanstvo nervoze kruga koji je navikao da sam određuje šta je u Crnoj Gori dozvoljeno srpskom faktoru.

Na kraju, ova priča najmanje govori o IN4S-u, a još manje o profesionalnim standardima. Ona pre svega otkriva Željka Ivanovića kao čoveka koji je izrastao iz kontrolisanog sistema, gradio medijsku moć u tranzicionoj Crnoj Gori, zaratio sa Milom Đukanovićem kada je taj savez pukao, potom pokušao da se postavi kao vrhovni arbitar postđukanovićevske scene, a danas svaki srpski medijski potez u Crnoj Gori proglašava opasnošću. Njegova zabrinutost nije vezana za sudbinu IN4S-a, već za činjenicu da Srbija u Crnoj Gori više nije samo tema njegovih kolumni, nego akter koji ne pristaje da mu „Vijesti” određuju granice dozvoljenog prisustva.