Menjanjem naziva ulica Sarajevo pokušava da izbriše srpsko prisustvo

Licemernost sarajevske politike najbolje se ogleda kroz izmene naziva sarajevskih ulica, čime pokušava izbrisati tragove srpskog prisustva u ovom gradu, ocenio je za Srnu istoričar Aleksandar Kostović. 

Kostović je kao jedan od primera naveo 6. novembar 1918. godine, Dan oslobođenja Sarajeva u Prvom svetskom ratu, kada je srpska oslobodilačka vojska dočekana sa oduševljenjem svih stanovnika grada, a u istorijskim izvorima su sačuvani dirljivi govori poglavara islamske zajednice i političkih predstavnika bosanskih muslimana.

„Kao spomen na taj događaj, Sarajevo je imalo ulicu 6. novembra, trg Živana Rankovića, prvog srpskog vojnika koji je ušao u Sarajevo i Obalu vojvode Stepe Stepanovića što je simbolično podsećalo na put kojim su srpski vojnici ušli u grad”, istakao je Kostović.

Kostović je napomenuo da postoje mnogi istorijski dokumenti koji o tome svedoče, a jedno od njih je sećanje lekara Milana Jojkića sačuvano u delu "U susret srpskoj vojsci u Sarajevu 1918. godine".

„Sarajevo se obuklo u najsvečanije ruho, da dočeka srpsku vojsku, da dočeka braću srpsku iz Srbije. Na Žutoj tabiji, na mestu na kome se decenijama vila carska austrijska zastava, vije se srpska. Vije se kao simbol slobode, pozdravlja veselo lepršajući se u zraku, junačku, nepobedivu srpsku vojsku; Potpukovnik Ranković i ja, svaki u svome kutu, naslonjeni glavom na ruku, sedimo, ćutimo i plačemo”, kazivao je Jojkić.

Kostović podseća da je, prema dokumentima, Jojkić bio u tročlanoj delegaciji Narodnog veća koja je bila određena za sastanak sa komandantom Druge srpske armije, vojvodom Stepanovićem u Višegradu gde je dogovoren ulazak srpske vojske u grad kako bi se uspostavio red.

Ulice kojih više nema

„Živan Ranković i 6. novembar. Trg i ulica nekadašnjeg Sarajeva, te Obala Stepe Stepanovića, čuvale su uspomenu na ovaj slavni datum koji je nekada bio u srcima svih stanovnika Sarajeva, bez obzira na njihovu versku pripadnost”, navodi Kostović.

Kostović kaže da Trg podno Bistrika, formiran početkom 20. veka izgradnjom austrougarskih vojnih zgrada sa obe njegove strane, zbog čega je na početku nazvan Vojni trg, dobio je 10. januara 1919. godine naziv Rankovićev trg.

„Nakon Drugog svetskog rata nazvan je Trg 6. aprila, po nekom novom oslobođenju, da bi 1993. godine poneo naziv Austrijski trg koji ima i danas. Oni koji su mu dali ime time prikrivaju, ali ne i prekrivaju, i 6. novembar i 6. april”, konstatuje Kostović.

Kostović kaže da se Ulica Bistrik koja ide od Miljacke, pored nekadašnjeg Rankovićevog trga, pa sve do vrha Bistričkog potoka, tako nazivala do 1931. kada je dobila ime po 6. novembru, Danu oslobođenja Sarajeva.

„Izuzev Drugog svetskog rata, taj naziv je nosila sve do 1993. godine, kada je opet preimenovana u Ulicu Bistrik. O Stepi Stepanoviću i njegovoj obali, koja je ponela to ime 1919, malo je jedan tekst. Obala je nosila ime jednog od najslavnijih i najomiljenijih srpskih vojskovođa koji je za kratko vreme službovanja u Sarajevu osvojio simpatije svih njegovih stanovnika. Tokom Drugog svetskog rata nosila je naziv po Adolfu Hitleru, da bi vojvoda dobio svoju obalu odmah po oslobođenju. Od 1993. godine nosi naziv Obala Kulina bana”, naglašava Kostović.

Ni traga da se narodno pozorište zvalo Pozorište kralja Petra Prvog

Kostović kaže da danas nema ni desetine drugih obeležja koja su svedočila o Srbima u Sarajevu, te da se u sadašnjoj „zvaničnoj” verziji svesno iz istorije institucija i ustanova izbacuju neki periodi.

„Tako da imamo primer da na zvaničnoj stranici sarajevskog pozorišta nema ni traga da se godinama zvalo Pozorište kralja Petra Prvog Oslobodioca”, ističe Kostović.

Kostović je ocenio da prikrivanjem dela istorije, Sarajevo ne dobija ništa.

„Tim potezima prikrivanja istorije Sarajevo ne dobija ništa, osim jednokratnih jeftinih političkih poena za pojedince, a kao glavni grad gubi mnogo. Legitimitet pre svega”, smatra Kostović.

Potiskuju se tragovi jednog naroda

Sociolog Vladimir Vasić je ocenio da proces preimenovanja ulica i reinterpretacije javnog prostora u Sarajevu nije neutralan administrativni čin, već jasna poruka o tome ko ima pravo na sećanje i vidljivost u društvu.

„Kada se iz urbanog tkiva potiskuju tragovi jednog naroda, to se sa pravom doživljava kao simbolička marginalizacija, a ne kao puka tehnička promena. Sarajevo danas pokazuje kako politika sećanja može postati sredstvo sužavanja, umesto širenja zajedničkog identiteta. Primeri poput Marijin Dvora, Hotela "Evropa" ili Baščaršije podsećaju da je ovaj grad istorijski bio slojevit i višeznačan – i upravo to se ne sme svoditi na jednu dominantnu priču”, rekao je Vasić za Srnu.

Ako se javni prostor oblikuje tako da odražava samo jedan identitetski narativ, dodaje Vasić, onda se ne gradi zajednica, nego se produbljuju postojeće podele.

„Društvo koje briše složenost vlastite prošlosti rizikuje da izgubi i sposobnost za zajedničku budućnost” smatra Vasić.

Predsednik Udruženja građana „Istina i pravda" Dušan Šehovac upozorio je da se političkom kontrolom nad javnim prostorom, imenovanja postaju sredstvo oblikovanja kolektivnog pamćenja.

Šehovac je ocenio da promene naziva mesta, ulica, trgova, mostova i institucija u Sarajevu nisu izolovan ili administrativno tehnički proces, već odraz dubljih društvenih i političkih transformacija, prenosi RTRS.

„One proizlaze iz tri ključna razloga. Prvi je distanciranje od komunističkog nasleđa, ali ne nužno i od antifašizma. Nasleđe nakon Drugog svetskog rata bilo je oblikovano kroz spoj antifašističke borbe i socijalističkog poretka, pa se promenom sistema deo tog simboličkog prostora preispituje i redefiniše - kaže Šehovac.

Šehovac ukazuje da je drugi razlog nacionalna afirmacija — potreba da se, nakon raspada SFRJ i rata devedesetih godina prošlog veka, jasnije izrazi bošnjački kulturni i istorijski identitet u javnom prostoru.

„Treći razlog je snažno iskustvo rata 1992–1995, zbog kojeg imena iz novije istorije često dobijaju prednost nad starijim slojevima sećanja - kaže Šehovac.

„Šehovac napominje da se ova tri procesa materijalizuju kroz više ključnih elemenata, od kojih je jedan politička kontrola nad javnim prostorom, gde imenovanja postaju sredstvo oblikovanja kolektivnog pamćenja.

On ukazuje da je jedan od elemenata i novac, kao i jačanje bošnjačkog kulturnog identiteta kroz veću prisutnost nacionalnih simbola i ličnosti.

Među ovim elementima su i redefinisanje identiteta zajednice, kroz selekciju onih ličnosti i događaja koji se smatraju reprezentativnim, kao i distanciranje od socijalističkog nasleđa kao političkog i ideološkog okvira.

„Peti element je davanje prednosti imenima iz poslednjeg rata i novije istorije, koja neposredno odražavaju savremeno iskustvo i traumatične događaje - naglasio je Šehovac.

Šehovac konstatuje da su posledice takvih promena višeslojne.

„S jedne strane, one mogu doprineti jasnijoj identitetskoj artikulaciji i osećaju pripadnosti većinske zajednice. S druge strane, ukoliko se sprovode bez šireg konsenzusa, dovode do sužavanja zajedničkog prostora sećanja, slabljenja integrativnih narativa, poput antifašizma i produbljivanja društvenih podela - ukazao je Šehovac.

Šehovac smatra da ključni izazov nije u samoj promeni naziva, nego u pronalaženju ravnoteže između legitimne potrebe za identitetskom afirmacijom i očuvanja društvene kohezije u pluralnom društvu.