Arhiv Vojvodine danas obeležava 100 godina postojanja

Novi Sad – Rizničar i čuvar naše istorije i kulture – Arhiv Vojvodine – obeležava danas u Novom Sadu 100 godina od svog osnivanja. Kako ističe direktor Arhiva dr Nebojša Kuzmanović, proslava stogodišnjice ustanove biće svečarska, a očekuje se dolazak mnogih zvanica, državnog rukovodstva, kolega i prijatelja iz zemlje i inostranstva, iz Republike Srpske, Slovenije, Hrvatske, Slovačke...

Pripremljen je svečani program „Čuvari sećanja 1926–2026”, koji počinje u podne, a obeležavanje jubileja 100 godina od osnivanja odvija se pod pokroviteljstvom predsednika Srbije Aleksandra Vučića.

„Na ovim našim balkanskim i južnoslovenskim prostorima ni države ne traju 100 godina, a kamoli neke ustanove. Sto godina postojanja neke ustanove je zaista veliki događaj, ne samo za tu ustanovu nego i za narod na ovom prostoru i za našu državu”, kazao je za naš list Kuzmanović, u susret obeležavanju velikog jubileja.

Arhiv Vojvodine osnovan je 1926. godine, tada kao Državni arhiv u Novom Sadu. Kako napominje Kuzmanović, iste godine i istog dana osnovan je i Državni arhiv u Skoplju, ali taj „brat blizanac” danas obeležava 75 godina jer u Severnoj Makedoniji priznaju kontinuitet svoje ustanove od Drugog svetskog rata.

Te 1926. godine za arhivara Državnog arhiva u Novom Sadu bio je postavljen istoričar dr Dimitrije Kirilović, koji je upornim višegodišnjim radom uspeo da iz tadašnjih županija i gradova na području Vojvodine prenese ovde obimnu arhivsku građu.

„Bio je prvi arhivista u Arhivu Vojvodine i do 1941. vodio ga je i kao upravnik. On ga je ustrojio, prikupio ogroman broj dokumenata iz Austrougarske, sa područja današnje Mađarske, Austrije, Rumunije. U znak zahvalnosti podižemo spomenik tom čoveku, u našem dvorištu, objavljujemo njegova sabrana dela u šest knjiga i pokrećemo nagradu ’Dr Dimitrije Kirilović’ za najboljeg arhivistu u AP Vojvodini”, kazao je Kuzmanović, koji je na čelu ove ustanove od 2018. godine.

Povodom obeležavanja jubileja, pripremljena je tematska izložba arhivskih dokumenata autorke Zagorke Avakumović, arhivskog savetnika u Arhivu Vojvodine. Izložba će biti otvorena u okviru današnjeg svečanog programa, na kojem će biti predstavljena i monografija o 100 godina Arhiva Vojvodine autorke Leonile Pavlović, takođe arhivskog savetnika u ustanovi. Stogodišnjica Arhiva Vojvodine biće obeležena i poštanskim markama „Pošte Srbije”, posvećenim ovom jubileju arhivske ustanove.

„Zatvaramo taj prvi vek rada Arhiva koji ima 45 miliona dokumenata, od kojih je najstariji iz dvanaestog veka, mnoge dokumente koji svedoče o događajima iz prošlosti pojedinaca, ali i naroda. Ono na šta ja obraćam najviše pažnje jeste stradanje ljudi u Prvom i Drugom svetskom ratu, posebno u Drugom. Imamo originalne fotografije i 665 dokumenata, nemačkih zapisnika iz 1941. i 1942, koji svedoče o zločinima ustaša nad Srbima, Jevrejima i Romima”, kaže direktor Kuzmanović.

U pismu kojim predsednik Republike prihvata pokroviteljstvo obeležavanja 100 godina Arhiva Vojvodine navodi se da arhiv jedne države, regiona ili oblasti predstavlja najvažnijeg čuvara istorije, podataka, običaja, političkih i međunarodnih odnosa, svedočeći o razvoju i napretku države i čuvajući građu koja autentično govori o delovanju, životu i radu, kao i o društveno-ekonomskim i kulturno-istorijskim prilikama svoga doba.

Podseća se na prvobitni naziv i početak rada 1926. godine, kao i na dr Dimitrija Kirilovića, koji je zaslužan za osnovne postavke i prve, najteže i najvažnije korake ustanove.

„Uprkos ratnim razaranjima, okupaciji i borbama koje su se vodile tokom Drugog svetskog rata, dobar deo građe je sačuvan i preseljen prvo u Petrovaradinsku tvrđavu, zatim u Banske dvore, i najzad u prostorije Arhiva Vojvodine, kako se ova institucija od najvećeg značaja za naš narod zove od 1981. godine”, dodaje se u pismu.

„Danas je Arhiv Vojvodine savremena i dinamična ustanova kulture, koja neumorno radi na prikupljanju, čuvanju i zaštiti arhivske građe, i tako predstavlja nezaobilazan izvor za proučavanje istorije srpskog i drugih naroda koji žive na teritoriji Vojvodine. Čuvajući i negujući kulturu sećanja, ova institucija postala je i nezaobilazno mesto na kulturnoj mapi Novog Sada, Pokrajine i cele Srbije, renomirana na nacionalnom i međunarodnom nivou”, navodi se.

Matična ustanova za arhivsku delatnost

Arhiv Vojvodine je od 2003. i matična ustanova za arhivsku delatnost Pokrajine. Nosilac je niza društvenih priznanja za svoj kulturni doprinos, stručni i naučni rad, kao i državnog odlikovanja Sretenjski orden drugog stepena, povodom 90 godina od osnivanja.

Najstariji dokument u Arhivu Vojvodine je bogoslužbeni zapis, rukopis na pergamentu, a prema stručnoj paleografsko-arheografskoj analizi radiokarbonskom metodom 14C, potiče iz 12. ili 13. veka. Glavnina teksta je ispisana crnim mastilom, a jedini ukras u rukopisu predstavljaju jednostavni cinober inicijali. Radi se o dvolistu iz Brevijara, pisanom latinskim jezikom, karolinškom minuskulom. Tekst predstavlja delove bogosluženja iz Četrdesetnice.