Druga smrt narodnog heroja

Pančevo – U ovoj kući 3. marta 1942. godine herojski su poginuli prvoborci u borbi protiv okupatora posle višečasovne borbe. Drugovi Borisav Petrov Braca, Petrov Jelisaveta Beba i Tomić Stanko, članovi Komunističke partije Jugoslavije, piše na tabli u Ulici Mare Mandić broj 15. Ovo spomen-obeležje podseća pre svega stanovnike pančevačke Topole da je na ovom mestu život dao narodni heroj Jugoslavije. U njegovu čast ime je dobila i susedna ulica u istom naselju.

Danas na zidu kraj razvaljene kapije stoji jedna druga tabla koja oglašava da je kuća na prodaju. Sva je prilika da će poprište istorijskog događaja uskoro dobiti novog vlasnika i biti sravnjena sa zemljom, jer objekat nije utvrđen za nepokretno kulturno dobro.

U Zavodu za zaštitu spomenika kulture u Pančevu objašnjavaju da se u Vojvodini retko štite objekti u kojima su stradali heroji, već to pravo pripada kućama u kojima su rođeni. Ovde još napominju da su svi spomenici, spomen-ploče i objekti do 1991. godine, tada važećim zakonom, automatski išli pod zaštitu, a da je novim regulativama to promenjeno.

„To je neprihvatljivo i vređa sve nas koji poštujemo žrtve Drugog svetskog rata, ali nema čuđenja, samo tuge i srama zbog zanemarivanja te prošlosti. Mi imamo neka uveravanja da će bar spomen-ploča ostati na nekom novom objektu. Širom Pančeva nekada ih je bilo oko 40, a tek 12 ih je sačuvano. Primera nebrige prema uspomeni na ljude koji su dali život za slobodu ima još. Srušena je kuća gde je stradao narodni heroj Stevica Jovanović, nezaštićena je i ona u kojoj je živeo narodni heroj Marko Kulić, a spomen-tabla na njoj je nečitljiva, kao i ona na spomeniku narodnom heroju Paji Marganoviću, kome su oduzeli i ulicu”, napominje za „Politiku” Miladin Stanimirović, predsednik Udruženja antifašista Pančevo.

Pogibija Borisava Petrova Brace, u tom trenutku sekretara Okružnog komiteta KPJ za južni Banat, bila je rezultat opsežne akcije nemačke policije i agenata Gestapoa, koji su uspeli da otkriju njegovo ilegalno sklonište u Pančevu. Policija je najpre blokirala deo grada i opkolila kuću u trenutku kada je sa njim bila njegova sestra Jelisaveta Beba Petrov i saborac Stanko Tomić.

Iako brojčano nadjačani, sve troje odbili su poziv na predaju i usledila je žestoka oružana borba, sve dok su imali municije. Kada je postalo jasno da se ne mogu izvući, a kako ne bi živi pali u ruke okupatoru i bili izloženi mučenju, odlučili su da poginu u borbi. Istog dana, kao odmazdu za taj otpor, okupatorske vlasti su streljale 25 talaca u Pančevu.

Prema nekim navodima Braca je bio izdan. Njegovu ilegalnu lokaciju u Pančevu otkrila je policija tokom provale u partijsku organizaciju, nakon što su agenti Gestapoa i Specijalne policije uhapsili nekoliko članova pokreta u južnom Banatu. Pod teškim mučenjem, policija je uspela da iznudi informacije o kretanju sekretara Okružnog komiteta, dok su svemu, prema istorijskim podacima, kumovali lokalni saradnici okupatora u Pančevu i domaći Nemci (folksdojčeri), direktno odgovorni za otkrivanje ilegalaca.

I čitava porodica Petrov dala je ogromne žrtve u Narodnooslobodilačkoj borbi. Njegova sestra Beba, koja je poginula istog dana, bila je ilegalac i supruga narodnog heroja Žarka Zrenjanina. Bracina supruga Olga Radišić Petrov, takođe proglašena za narodnog heroja, i druga sestra Dragica ubijene su iste godine u logoru na Banjici. Nakon tragične pogibije 1942. godine posmrtni ostaci Brace Petrova preneti su i položeni u Spomen-kosturnicu palih boraca i žrtava fašističkog terora na pančevačkom Pravoslavnom grblju.

U Pančevu postoji nekoliko spomen-obeležja posvećenih narodnom heroju Borisavu Petrovu Braci i njegovoj porodici, koji čuvaju sećanje na njihovu borbu i žrtvu. Osim kuće u kojoj je poginuo, njegova bista stoji u osmoletki, nedaleko, koja nosi njegovo ime, kao i Gimnazija u Vršcu.