Podgorica pod izgovorom regulacije udara na srpske medije

Savet Agencije za audiovizuelne medijske usluge Crne Gore doneo je odluku da na šest meseci privremeno ograniči prijem i reemitovanje celokupnog programa „Informer TV” na teritoriji Crne Gore, uz obrazloženje da je reč o sadržajima kojima se, kako tvrdi regulator, vređa dostojanstvo crnogorskog naroda, negira crnogorski nacionalni identitet i podstiču mržnja, diskriminacija i netrpeljivost. Istovremeno, pokrenuti su postupci protiv TV Adria i TV Prva zbog emitovanja dokumentarnog filma „Referendum – priča o izmišljenoj slobodi”.

Formalno, odluka je doneta pozivanjem na član 7 Evropske konvencije o prekograničnoj televiziji, kojim se propisuje da programski sadržaji moraju poštovati ljudsko dostojanstvo i osnovna prava drugih, te da ne smeju sadržati izražavanje kojim se podstiču mržnja, diskriminacija ili netrpeljivost. Međutim, ova odluka nameće pitanje da li se u Crnoj Gori pod plaštom medijske regulacije uvodi novi mehanizam pritiska na medije koje masovno gleda srpski narod u toj državi.

Posebno je indikativan trenutak u kojem je mera doneta. Crna Gora je upravo obeležila dve decenije od referenduma 2006. godine, a upravo su srpski mediji poslednjih dana otvarali teme koje u crnogorskom medijskom prostoru nisu dobile ozbiljnu obradu sa srpskog stanovišta. Među tim temama bilo je i pitanje ko je sve prisustvovao proslavama crnogorske nezavisnosti, kao i zašto su se na takvim skupovima našli pojedini akteri čije prisustvo deo srpske javnosti doživljava kao politički i identitetski sporno.

Ako je sporna teza da je referendum 2006. godine bio politički problematičan, treba podsetiti da se ta tvrdnja u javnom prostoru iznosila skoro dve decenije. I Milu Đukanoviću, dok je bio najmoćniji politički akter u Crnoj Gori, godinama je u lice govoreno da je referendum pokraden, pa se nije išlo na ovako dalekosežno gašenje celokupnog programa jednog srpskog medija. Čak i kada su u februaru 2020. godine ograničavani pojedini sadržaji TV Hepi i TV Pink M, mera se odnosila na određene emisije, a ne na kompletan program jedne televizije.

Nova vlast u Crnoj Gori, međutim, sada primenjuje oštriji model, sankcionišu se srpski mediji koji imaju veliki uticaj među Srbima u Crnoj Gori, a istovremeno se domaći mediji koji godinama vređaju dostojanstvo srpskog naroda, Srpsku pravoslavnu crkvu, Srbiju i srpske političke predstavnike ne tretiraju istim kriterijumima. Upravo ta selektivnost je suština problema.

Nije sporno da svaki medij mora imati profesionalnu odgovornost, niti da javna reč mora imati granice kada prelazi u govor mržnje. Ali je sporno ako se kao govor mržnje tretira svaka kritika crnogorske državne ideologije, dok se antisrpski narativ, koji je godinama prisutan u delu crnogorske javnosti, predstavlja kao legitiman politički stav, građanski aktivizam ili evropska kritika velikosrpskog uticaja.

Pitanje je, dakle, da li se štiti dostojanstvo svih građana ili samo jedan identitetski narativ. Ako je crnogorski nacionalni identitet zaštićen od medijskog osporavanja, onda se mora postaviti pitanje ko u institucijama Crne Gore štiti dostojanstvo srpskog naroda, koji je u toj državi autohton, brojan i politički relevantan. Da li isti regulator reaguje kada se Srbi predstavljaju kao remetilački faktor, kada se SPC označava kao tuđa agentura, kada se Srbija tretira kao trajna pretnja, a srpski politički stavovi u Crnoj Gori kao bezbednosni problem?

Odluka je utoliko značajnija jer se upravo na medijima koji su sada pod udarom često čuje i glas Milana Kneževića, jednog od najgledanijih i najprepoznatljivijih srpskih političara u Crnoj Gori. Njegova gostovanja na srpskim i regionalnim televizijama imaju značajan odjek, posebno kada govori o položaju Srba, odnosu Podgorice prema Beogradu, Kosovu i Metohiji i političkim procesima unutar same Crne Gore. Javno dostupni podaci pokazuju da je Knežević nedavno gostovao i na „Informer TV”, gde je govorio o političkim promenama u Crnoj Gori i odnosu prema Srbiji.

Zato nije neosnovano pitanje kome u ovom trenutku najviše odgovara smanjivanje prostora u kojem se čuje srpsko nezadovoljstvo u Crnoj Gori. Naročito posle obeležavanja dvadeset godina od crnogorske samostalnosti, kada se u delu srpske javnosti ponovo otvorila rasprava ne samo o samom referendumu, već i o posledicama politike koja je posle 2006. godine često gradila crnogorski identitet kroz distancu od Srbije, SPC i srpskog istorijskog nasleđa.

Ova odluka zato ne bi smela da ostane samo u domenu medijske vesti. Ona traži i institucionalni odgovor Srbije. Ne u formi ishitrene reakcije, već kroz ozbiljno preispitivanje statusa crnogorskih medija koji se emituju ili su dostupni u Srbiji, a koji godinama više pažnje posvećuju napadima na Srbiju, njeno rukovodstvo, SPC i srpski narod nego stvarnim problemima Crne Gore.

Ako Podgorica smatra da ima pravo da ograničava srpske medije zbog načina na koji govore o crnogorskom identitetu i državnosti, onda Beograd ima pravo da postavi pitanje šta se radi sa medijima koji sa teritorije Crne Gore svakodnevno vređaju dostojanstvo srpskog naroda. Reciprocitet ne mora da znači zabranu, ali mora da znači jednak aršin. Srbija ne treba da gasi medije zato što joj se ne dopadaju, ali ne sme ni da bude jedina strana koja će trpeti medijsku agresiju pod izgovorom pluralizma.

U tom smislu, slučaj „Informer TV”, TV Adria i TV Prva je test odnosa Crne Gore prema srpskom medijskom prostoru, ali i test sposobnosti Srbije da institucionalno zaštiti pravo srpskog naroda u regionu da čuje i drugu stranu priče, naročito onda kada se ta strana ne uklapa u zvanični politički mit o 21. maju kao datumu bez spornih pitanja, bez posledica i bez srpskog nezadovoljstva.