Srpska patrijaršija i car Dušan

Ove godine obeležava se 680 godina otkad je na Saboru u Skoplju, na Cveti 1346, srpska Pećka arhiepiskopija uzdignuta na stepen patrijaršije. Prvi patrijarh Joanikije (1346–1354) upravljao je pre toga od 1338. Srpskom crkvom kao arhiepiskop. Joanikije je zajedno s bugarskim patrijarhom Simeonom na Uskrs, 16. aprila 1346, u Skoplju krunisao za cara Dušana Nemanjića Silnog. Dušanova žena Jelena krunisana je za caricu, a njihov devetogodišnji sin Uroš za kralja. Verovatno krajem 1345, po osvajanju Sereza (Sera), Dušan se na saboru proglasio za cara Srba i Grka, a zatim je to i potvrđeno njegovim krunisanjem u Skoplju. Ogromna carevina, najmoćnija na Balkanu i jugoistoku Evrope, prostirala se od Dunava do Korintskog zaliva.

Tokom celog vladarskog veka Dušan je slao velike priloge i pomagao je svetinje Sinaja i Jerusalima, slao darove za Baziliku Sv. Nikole u Bariju, Crkvu Sv. Ilije na Tavorskoj gori...

Kako je Sveta Gora Atonska bila deo Dušanove carevine, uz velike priloge njeni manastiri doživeli su polet: Vatoped, Iviron, Filotej, Zograf, Esfigmen, Pantelejmon, Ksiropotam, kao i naš Hilandar, u koji su se car Dušan i carica Jelena tokom 1347. i 1348. sklonili od kuge koja je harala Evropom. Zastava cara Dušana i mnogi njegovi darovi i danas se s ponosom čuvaju u našem Hilandaru. Kako pesma kaže: „Nek se znade da smo carevali.”

Na temeljima Justinijanovog zbornika i vizantijskog zbornika Vasilike donet je Dušanov zakonik od 201 člana, od kojih prvih 38 govore o Srpskoj crkvi. Zakonik je donet u Skoplju, na Spasovdan 1349. godine, a dopunjen je 1354. u Serezu.

Patrijarh Joanikije stolovao je u Peći, u Crkvi Sv. Spasa, gde je još naslednik Sv. Save arhiepiskop Arsenije Sremac iz Žiče preneo sedište Srpske crkve. Car Dušan učvršćivao je pravoslavnu veru kao „rab Božji”. Pored brojnih svetinja, najveličanstvenija je Crkva Sv. arhangela, gde je nakon iznenadne smrti sahranjen 1355. godine. Nažalost, u vreme predugog ropstva u turskim sindžirima, Sinan-paša je oskrnavio svetinju i od manastirskog materijala sazidao svoju, Sinan-pašinu džamiju. Posle mnogo vremena vredni monasi napokon su obnovili Sv. arhangele, ali su oni spaljeni u martovskom pogromu na Kosovu i Metohiji 2004. Hvala Bogu, ponovo se obnavljaju.

Prof. dr Radoslav Grujić istraživao je 1927. godine Sv. arhangele, pa je iz grobnice Dušana Silnog uzeo careve posmrtne ostatke, koji su preneti u Patrijaršiju u Beogradu. Od 1968. godine careve mošti nalaze se u beogradskoj crkvi Sv. Marka.

Ove godine sveštenstvo SPC s patrijarhom Porfirijem na čelu molitveno je odalo veliku zahvalnost caru Dušanu Silnom, koji je za Srpsku crkvu i rod svoj učinio mnogo, skoro koliko i Sveti Sava.

Aleksandar D. Sredojević,

sveštenik