Sklonjeni ustaški simboli sa spomenika HVO

Sa spomenika pripadnicima Hrvatskog veća odbrane (HVO) u Modranu kod Dervente uklonjeno je obeležje koje je podsećalo na slovo U, kao i šahovnica sa prvim belim poljem, kakva je korišćena u vreme Nezavisne Države Hrvatske (NDH). Sam spomenik nije uklonjen, već se, kako navode lokalni predstavnici Hrvata, nalazi u fazi preuređenja i rekonstrukcije.

Spomenobeležje pripadnicima vojnih snaga Hrvata u BiH tokom rata devedesetih, sa spornim simbolima, godinama je izazivalo kontroverze i negodovanje među Srbima u BiH, posebno zbog istorijskog nasleđa NDH i masovnih stradanja srpskog naroda tokom Drugog svetskog rata. Tenzije su dodatno porasle nakon što su se pravoslavna groblja u Hrvatskoj našla na udaru vlasti te države zbog ćiriličnih natpisa, ali i posle najave okupljanja i postrojavanja ratnih jedinica HVO u Derventi, koje su u Derventi i okolini ostavile trag ratnih zločina i logora za srpsko stanovništvo.

Dodatnu političku težinu čitavom slučaju dala je i Narodna skupština Republike Srpske, koja je u martu jednoglasno usvojila Rezoluciju o osudi i zabrani promovisanja i veličanja ideologije i simbola NDH, kao i ustaške, nacističke i fašističke ideologije. U dokumentu se takve pojave ocenjuju kao nedopustiva relativizacija i revitalizacija ideologije NDH, uz upozorenje na pokušaje umanjivanja ili negiranja genocida nad Srbima. Rezolucija je usledila upravo nakon spornih dešavanja u Modranu, ali i posle koncerta kontroverznog hrvatskog pevača Marka Perkovića Tompsona u Širokom Brijegu, čiji nastupi i pesme često izazivaju polemike zbog neoustaške simbolike i retorike. Posebnu pažnju javnosti izazvao je i prijem koji je Tompsonu priredio lider HDZ-a BiH Dragan Čović.

Pojedini mediji prethodno su objavili da je sporno spomenobeležje potpuno uklonjeno, dok je Hrvatska radiotelevizija (HRT) prenela osude Koordinacije udruženja proisteklih iz rata. Kako navodi HRT, obeležje u obliku hrvatskog grba, za koje su, kako ističu, srpske stranke i udruženja tvrdili da podseća na slovo U i ustašku simboliku, bilo je posvećeno poginulim pripadnicima Treće bojne Modran 103. brigade HVO Derventa. Spomenik je postavljen na lokalnom groblju, a finansirao ga je otac nekadašnjeg hrvatskog reprezentativca Vedrana Ćorluke.

„Svako likovanje nad uklanjanjem takvog obeležja pokazuje potpuni izostanak ljudskog dostojanstva, pijeteta prema mrtvima i poštovanja prema porodicama poginulih”, naveli su iz pomenute Koordinacije.

Kao sporne u hrvatskim medijima i udruženjima ocenjene su prevashodno reakcije gradonačelnika Banjaluke Draška Stanivukovića i dela opozicije iz RS. Stanivuković je na društvenim mrežama objavio fotografije starog izgleda spomenika i novog stanja, na kojem su vidljive samo crne mermerne ploče. Stanivuković je tom prilikom poručio da „ono na šta smo upozoravali, o čemu smo javno govorili i za šta smo tražili hitnu reakciju institucija, danas više ne stoji u Modranu”.

Iz Gradske uprave Derventa saopšteno je da su od početka bili upoznati sa procesom i okolnostima koje ga prate.

„Sve svesni osetljivosti teme, pozivamo sve aktere javnog života da se uzdrže od populističkih izjava, ličnih promocija i retorike koja može dodatno podizati tenzije. U ovom trenutku najvažniji su smirenost, odgovornost i međusobno uvažavanje, kako bi čitav proces bio okončan na miran, dostojanstven i zakonit način”, navedeno je u saopštenju.

Ivan Ćorluka, član organizacionog odbora za rekonstrukciju spomenika, poslednji komandant 103. derventske brigade HVO i aktuelni predsednik gradske organizacije HDZ-a u Derventi, izjavio je za Radio Herceg-Bosne da spomenik nije nasilno uklonjen, već da je u toku njegova rekonstrukcija i prilagođavanje novom idejnom rešenju.

Prema njegovim rečima, radovi su započeli 4. maja uz saglasnost porodica poginulih i nestalih pripadnika HVO. Umesto spornog grba biće postavljen grb Herceg-Bosne, koji je Ćorluka opisao kao „grb hrvatskog naroda u BiH”, dok će sa desne strane biti postavljen grb HVO-a.