Prolećni salon za „Dane Kovačice"

Kovačica – U centru Kovačice, okružene hektarima najplodnijih oranica južnog Banata, nije zemljoradnička zadruga, već svetski poznata Galerija naivne umetnosti, institucija, punih sedam decenija, dom slikara naivaca. Izgleda da su baš Slovaci pre više od 220 godina u svojim genima doneli kolektivni umetnički dar, koji prvi put izbija kasnih tridesetih godina prošlog veka na slikama mašinbravara Martina Paluške i zemljoradnika Jana Sokola, iz hobija i bez ikakvog slikarskog zanata.

Ubrzo se ovom dvojcu pridružuju i drugi seljani, pa slikajući za svoju dušu osnivaju i likovnu sekciju pod okriljem Kulturno-prosvetnog udruženja „Pokrok”, sve do 1952. godine, kada je Kovačica slavila svoj 150. rođendan, a radovi 12 osnivača udruženja okupljeni u prvu izložbu. Tada dobijaju i prvu stručnu podršku, ali i najvredniji savet od pančevačkog akademskog slikara Stojana Trumića da se manu reprodukcija i okrenu slikanju živopisne svakodnevice i paorskog života – dvorišta svojih kuća, poljskih radova, običaja, narodne nošnje, folklora…

I eksplodirao je tada neverovatni dar iz ljudi. Nedugo, usledile su prve Oktobarske svečanosti „Kovačički oktobar” i njihova izložba autorskih slika, pa se 1955. otvara i Galerija seljaka slikara pri Domu kulture „3. oktobar”, prva u tadašnjoj Jugoslaviji.

Sve to danas slavi se u prestonici naive, nizom manifestacija, objedinjenih „Danima Kovačice” i jednim od centralnih događaja, kako drugačije, nego susretom slikara naivaca i publike. Tako je 12. put priređen Prolećni salon, lepa prilika za prezentaciju nove umetničke produkcije, ali i novi susret seljaka slikara i različitih generacija poštovalaca u Galeriji naivne umetnosti. Postavka donosi 50 radova 21 umetnika ovog kraja – iz Kovačice, Padine i Uzdina – široku lepezu motiva, kolorita i pristupa prikazu života na selu, u različitim tehnikama, od naivcima omiljene – ulja na platnu, preko akrila do izazovne intarzije.

„Svaka izložba po sebi je posebna. Uvek su to, pa i ovoga puta, sveži radovi naših umetnika i različita energija između njih i publike, a Galerija nastoji da dostojno neguje i nastavi tradiciju. Veoma je važno da čuvamo taj kontinuitet, jer je on važan deo identiteta i kulturnog nasleđa ove sredine. Takođe, ovakve izložbe pokazuju da naivna umetnost živi, razvija se, ali i da iznova inspiriše naše umetnike da nastave da stvaraju u svom duhu. Želja nam je i ovoga puta bila da prikažemo što širi uvid u ono što danas stvaraju aktivni slikari kovačičke škole naivnog slikarstva", napominje Sanja Svorcova, odskora na čelu Galerije naivne umetnosti u Kovačici.

Ono što su osnivači pokrenuli ovde ne prekidaju. Nova generacija slikara naivaca nastavlja tradiciju slovačkog sela, ali slika drugačije, u duhu vremena. Umeće i ta nova energija prenose se kroz radionice, na likovnim kolonijama, tribinama, gostujućim izložbama, u radu sa decom i mladima. Ta kreacija, napori i uspeh nisu ostali nezapaženi ni na planetarnom nivou, pa je od decembra 2024. godine, Kovačičko naivno slikarstvo deo Reprezentativne liste Uneska, kao nematerijalno blago sveta, a Srbija postala prva evropska zemlja, koja je u taj registar upisala kulturno nasleđe jedne nacionalne manjine – Slovaka slikara iz Kovačice.