Svetski lideri sve češće traže oslonac u Pekingu

Kineski predsednik Si Đinping nastoji da Peking pozicionira kao jedan od ključnih centara svetske diplomatije, dok sve veći broj država, posebno takozvanih srednjih sila, traga za osloncem i van tradicionalnog okvira američkog uticaja, piše britanski „Gardijan” u analitičkom tekstu o jačanju kineske diplomatske uloge.

Kako navodi list, Si je ove godine u Pekingu ugostio više od deset svetskih lidera, nastojeći da ojača ekonomske veze, proširi politički uticaj Kine i promoviše viziju međunarodnog poretka u kojem Zapad više nema dominantnu ulogu.

Kineski predsednik se u petak sastao sa novim premijerom Bangladeša, Tarikom Rahmanom, što je, prema oceni „Gardijana”, samo poslednja u nizu poseta stranih lidera Pekingu. Taj susret usledio je nepune dve nedelje nakon što je Si ugostio vojnog lidera Mjanmara Min Aung Hlainga, koji je u međuvremenu preuzeo predsedničku funkciju.

U maju je, kako se navodi, kineski lider bio domaćin liderima Rusije, Bruneja, Srbije, Tadžikistana i Pakistana, dok su u Kinu dolazili i brojni ministri spoljnih poslova na sastanke nižeg nivoa. Peking su ove godine, prema istom izvoru, posetili i ruski predsednik Vladimir Putin, britanski premijer Kir Starmer i američki predsednik Donald Tramp.

„Dugačak spisak svetskih lidera koji putuju u Peking na sastanak sa Si Đinpingom odražava sve veće priznanje rastućeg globalnog uticaja Kine”, ocenio je Vilijam Jang, viši analitičar Međunarodne krizne grupe.

Prema njegovim rečima, mnoge zemlje koje se ne svrstavaju među velike sile u tim posetama vide priliku da grade nezavisnije odnose sa Pekingom, posebno u trenutku kada se Sjedinjene Države doživljavaju kao sve nepredvidljiviji partner. Jang smatra da Kina takve susrete može da iskoristi kako bi promovisala multipolarni svetski poredak, ali i kako bi postepeno slabila oslanjanje tih država na Vašington.

„Gardijan” ocenjuje da se Kina nastoji predstaviti kao izvor stabilnosti, a za mnoge siromašnije zemlje i kao važan izvor kredita i investicija. Istovremeno, u delu sveta raste uverenje da Sjedinjene Države gube nekadašnju vodeću poziciju na međunarodnoj sceni.

Iako je Trampova poseta Pekingu imala snažan simbolički značaj, kinesko rukovodstvo, kako se navodi, posebnu pažnju posvećuje liderima globalnog Juga. Takav pristup najočigledniji je u odnosu prema Mjanmaru. Min Aung Hlaing je u Pekingu dočekan uz najviše počasti, a Si je poručio da Kina pruža čvrstu podršku njegovom režimu, uz pozivanje na princip nemešanja u unutrašnje poslove drugih država.

Profesor Nacionalnog univerziteta u Singapuru Džae Ean Čong ocenio je da je takvim prijemom Peking praktično pokazao da priznaje legitimitet vlasti mjanmarske vojske. Sa druge strane, Stiv Cang, direktor Kineskog instituta na Univerzitetu u Londonu, smatra da je reč o delu šire strategije Si Đinpinga, usmerene na preoblikovanje međunarodnog poretka.

Prema Cangu, Peking nastoji da nametne princip po kojem nijedna zemlja nema pravo da drugima diktira kako će uređivati svoje unutrašnje odnose. „Saradnja sa manje atraktivnim liderima iz manje bogatih zemalja u mnogim aspektima jeste suština te strategije”, naveo je on, dodajući da Si time pomera težište moći sa razvijenih demokratija ka globalnom Jugu, predvođenom Kinom.

Sličan pristup, prema oceni britanskog lista, vidljiv je i u odnosima Pekinga sa Pjongjangom. Tokom nedavne posete Severnoj Koreji, Si Đinping je, kako se navodi, izbegao da javno otvori pitanje severnokorejskog nuklearnog programa, iako se Kina ranije oštro protivila njegovom razvoju. Umesto toga, naglasak je stavljen na stabilizaciju odnosa, a ćutanje Pekinga protumačeno je kao prećutno prihvatanje nove realnosti.

Kineski državni mediji nastoje da takve diplomatske aktivnosti predstave kao dokaz da Peking postaje novi centar globalne politike. „Global tajms” je u maju ocenio da uzastopne posete Trampa i Putina pokazuju i intenzitet kineskog diplomatskog kalendara i rastući uticaj Kine u svetu.

Ipak, „Gardijan” ukazuje da diplomatska vidljivost Pekinga ne znači uvek i odlučujući uticaj u rešavanju međunarodnih kriza. Iako je Kina u početku vršila pritisak na Iran da pregovara o prekidu vatre sa Sjedinjenim Državama, nije imala ulogu ključnog mirotvorca. Slično tome, iako je 2023. pomogla u posredovanju detanta između Saudijske Arabije i Irana, Peking, prema oceni lista, i dalje nema presudan uticaj na Teheran.

Uprkos tim ograničenjima, sve učestalije posete stranih lidera Pekingu pokazuju da Kina nastoji da iskoristi promene u globalnoj politici i da se predstavi kao sila koja nudi alternativu zapadnom modelu međunarodnih odnosa.