Prva knjiga o Jovanu Cvijiću

O životu i radu Jovana Cvijića (Loznica, 1865 – Beograd, 1927), znamenitog geografa, profesora Velike škole i Univerziteta u Beogradu, rektora, akademika i predsednika Akademije, pisano je još za vreme njegovog života. A posle smrti brojni naučnici analizirali su njegova dela i od njih polazili u svojim istraživanjima prirodnih i društvenih pojava i procesa u Srbiji, Jugoslaviji i na Balkanskom poluostrvu.

U dobre poznavaoce života i dela Jovana Cvijića ubraja se profesor Karlovog univerziteta iz Praga Jirži Daneš (Novi Dvor, 1880 – Los Anđeles, 1928), izvesno vreme dekan Fakulteta prirodnih nauka. S Jovanom Cvijićem povremeno je učestvovao u istraživačkim ekskurzijama po Bosni i Hercegovini. Nekoliko puta je boravio u Cvijićevoj kući na Kopitarevoj gradini u Beogradu i posećivao Geografski zavod na Kraljevom trgu. Dva dana po sahrani Jovana Cvijića, iz Praga je na Novo groblje doveo delegaciju čeških profesora, koji su odali poštu našem naučniku.

Jirži Daneš je više godina prikupljao materijal za knjigu o Jovanu Cvijiću i sa njim vodio razgovore, posebno kad je Cvijić gostovao u Pragu, držao predavanja, učestvovao na Kongresu sveslovenskih geografa i etnografa i lečio se u Karlovim Varima. Pored ostalog, prvo predavanje južnoslovenskim studentima o Jovanu Cvijiću Daneš je održao 1919. godine, zahvaljujući Čehoslovačkoj kancelariji za strance koji su studirali u Pragu. Nešto kasnije napisao je biografski rad o Jovanu Cvijiću i publikovao ga u 54. svesci praškog časopisa „Zemlja i ljudi”. Tada su objavljeni i neki prevodi Cvijićevih dela iz serije „Govori i članci”. „Zamolio sam”, piše Jirži Daneš, „gospodina Cvijića za dozvolu da se kao prilog ovoj studiji izradi pregled svih njegovih putovanja po Balkanskom poluostrvu i susednim zemljama.” Karta je već postojala, smanjena je, reprodukovana u Čehoslovačkom vojnom institutu i dodata knjizi, koju je na poseban način obogatila.

Daneš je znao da je Cvijić proglašen počasnim doktorom Karlovog univerziteta, pored ostalog, i zbog napora koje je činio za slobodu i jedinstvo slovenskih naroda. Godine 1926. Daneš je u Pragu objavio knjigu pod naslovom „Jovan Cvijić”. Izdavač je bio prirodnjački odsek Karlovog univerziteta. Uz osnovni tekst, knjiga ima rezime na engleskom jeziku. Knjiga sadrži sledeće podnaslove: Uvod, Život i putovanja Jovana Cvijića, Šta je dobila opšta geografija Cvijićevim radovima, Cvijićev značaj za dublje poznavanje Balkanskog poluostrva, Cvijićev značaj za Jugoslovene, Čehoslovake i Slovenstvo i Jovan Cvijić, to the sixtieth anniversary of his birthday. Na trećoj stranici knjige odštampan je dobro poznati portret Jovana Cvijića, koji je tušem na belom papiru izradio slikar Ilija Šobajić (1876–1953).

Knjigu Jiržija Daneša posvećenu Jovanu Cvijiću sa češkog na srpski jezik preveo je dr Milorad Dragić (1891–1986), lekar, etnolog i antropogeograf. Objavljena je kao prva sveska Posebnih izdanja Srpskog geografskog društva, 1927. godine, štampana u Državnoj štampariji Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Beogradu. Malobrojni sačuvani primerci i danas se mogu naći u boljim bibliotekama.

Stevan M. Stanković,

Beograd