Evropa propustila priliku da preuzme vođstvo u NATO-u

Samit NATO-a u Ankari, koji je trebalo da pokaže jedinstvo saveznika i potvrdi dogovor o povećanju izdvajanja za odbranu, umesto toga ogolio je duboke političke podele unutar Alijanse i otvorio nova pitanja o ulozi Sjedinjenih Američkih Država i budućnosti evropske bezbednosti.

Bivši stalni predstavnik SAD pri NATO-u Ivo Dalder ocenio je u autorskom tekstu da je Evropa propustila priliku da pokaže kako je sposobna da preuzme lidersku ulogu unutar saveza, prihvativši, kako je naveo, ulogu kupca američkog naoružanja umesto ravnopravnog strateškog partnera.

Prema njegovoj oceni, lideri su Ankaru napustili sa utiskom da ovakvi samiti gube politički značaj dok je Donald Tramp na čelu Sjedinjenih Država. Dalder je i završnu deklaraciju skupa ocenio kao dokument koji „nije vredan papira na kojem je napisan”.

Dodatne tenzije izazvale su i javne poruke američkog predsednika. Tramp je po završetku samita oštro kritikovao više evropskih saveznika, zamerajući Velikoj Britaniji, Francuskoj, Nemačkoj i Belgiji što nisu pokazale spremnost da se uključe u sukob sa Iranom. Posebno je izdvojio Španiju, koju je optužio da nedovoljno izdvaja za NATO, pozvavši na prekid trgovinskih odnosa sa Madridom, dok je istovremeno ponovio stav da bi Grenland trebalo da postane deo Sjedinjenih Država.

Dalder smatra da generalni sekretar NATO-a Mark Rute previše energije ulaže u nastojanja da ublaži odnose sa Trampom, umesto da se usredsredi na izradu evropske strategije za slučaj eventualnog smanjenja američkog vojnog prisustva u Alijansi. Prema njegovom mišljenju, evropske države trebalo bi da pripreme plan kojim bi nadomestile kapacitete koje bi Vašington mogao da povuče.

„Nova realnost je da Sjedinjene Države više nisu pouzdan saveznik. Čak i ako neki budući predsednik obnovi punu posvećenost NATO-u, Evropa mora da preuzme daleko veću odgovornost za sopstvenu odbranu”, ocenio je Dalder.

Na podele unutar zapadnog vojnog saveza ukazao je i list „Evropski konzervativac”, koji je ocenio da je samit u Ankari, umesto demonstracije jedinstva, prerastao u svojevrsnu „sednicu unutrašnje discipline” Alijanse. Iako je formalni cilj bio potvrda plana da se izdvajanja za odbranu do 2035. godine povećaju na pet odsto bruto domaćeg proizvoda, raspravu su, kako navodi list, obeležili oštri politički sukobi i javne kritike među saveznicima.

Prema oceni tog medija, upravo su Trampovi istupi, pre svega kritike na račun Španije i ponovno pokretanje pitanja Grenlanda, pokazali da su unutrašnje nesuglasice u NATO-u i dalje daleko od rešavanja, uprkos nastojanjima da se sa samita pošalje poruka jedinstva.