Obnova najstarijeg pravoslavnog hrama u Vršcu

Vršac – Lepota Saborne crkve Svetog oca Nikolaja, naročito njenog frontalnog dela sa tornjem, trenutno je skrivena ispod skela, jer je u toku opsežna rekonstrukcija ovog najstarijeg pravoslavnog hrama u Vršcu i središnje crkve Banatske eparhije. Hitna sanacija sprovodi se zbog ozbiljnih oštećenja izazvanih „zubom vremena”, a fokus je na obnovi spoljašnjosti i tornja koji je bio u veoma lošem stanju.

Ubrzana rekonstrukcija je usledila jer su se sa oronule fasade obrušavali simsovi i ornamenti, a usled jakih vetrova padali i crepovi sa krovne konstrukcije, što je posebno ugrožavalo učenike obližnje osmoletke „Vuk Karadžić”, koji su do okončanja minule školske godine koristili portu kao dvorište.

Kako navode nadležni, plan rekonstrukcije predviđa građevinske i zaštitne radove na tornju crkve, dok se na ostatku objekta sprovode čišćenje i sanacija oštećenih zidova, kao i konzervacija arhitektonskih detalja kako bi bio očuvan autentičan izgled hrama iz 1785. godine.

Procenjena vrednost radova je oko 25 miliona, a deo sredstava u visini od četiri miliona dinara obezbeđen je od Republike, Pokrajine i lokalne samouprave, kao i kroz donacije lokalnih privrednika i stovarišta koji su obezbedili deo građevinskog materijala. Kako je reč o značajnim troškovima, koji prevazilaze mogućnosti same crkve, i pre, ali i tokom radova, aktuelan je javni apel institucijama i građanima za prikupljanje priloga za obnovu velelepnog zdanja.

Osim prikupljanja sredstava, uprava hrama oglasila je da je svaki vid podrške dobrodošao, pa dok traju građevinski radovi, organizuju se i volonterske akcije, poput one kada je uklanjana rđa sa ograde oko crkvene porte.

Sabornu crkvu Svetog oca Nikolaja u Vršcu, koju krase elementi neoklasicizma i baroka, država štiti kao spomenik kulture od izuzetnog značaja, pa istorijat prethodnih obnova beleži nekoliko većih zahvata na održavanju u prvoj deceniji prošlog veka i kasnije 1945. i 1968. godine.

Pre dve decenije crkva je temeljnije renovirana, kada je zamenjen krovni pokrivač, takođe osvežena fasada, obnovljene elektro-instalacije i uvedeno podno grejanje, kako bi se regulisala temperatura i sprečilo kondenzovanje vlage na freskama. Pre dve godine, zajedničkom akcijom lokalne zajednice i udruženja mladih, osveženi su zidovi dvorišta i delovi fasade škole koji pripadaju crkvenoj porti.

Bez obzira na tekuće radove na spoljašnjosti objekta, hram je i dalje u redovnoj liturgijskoj upotrebi, u enterijeru u kojem se nalaze neka od najznačajnijih dela srpskog slikarstva. Najveće dragocenosti su ikonostas i monumentalne ikone koje je naslikao i crkvi darovao čuveni slikar Paja Jovanović tokom 1894. godine. Ikone „Sveti Nikola spasava osuđenike” na južnom delu ikonostasa i „Sveta majka Angelina” sa suprotne strane takođe su pod strogom zaštitom, te su tokom aktuelne rekonstrukcije preduzete posebne mere zaštite, prekrivanjem i kontrolom vlage, kako prašina i građevinski radovi ne bi ugrozili platna.

Pored zidnog slikarstva, tu je barokni ikonostas, delo Pavla Đurkovića iz 1807. godine, dok je svodove oslikao Simeon Jakšić. Ispod poda hrama nalaze se kripte u kojima su sahranjeni skoro svi banatski episkopi, što mu daje dodatni duhovni i istorijski značaj, dok se u riznici čuvaju stare bogoslužbene knjige, od kojih neke datiraju iz 18. veka, kao i srebrni predmeti i odežde velike vrednosti.