Vandali oštetili arheološko nalaziše

Lajkovac, Ćelije – Arheološki lokalitet Anine u selu Ćelije kod Lajkovca, jedno od najznačajnijih kasnoantičkih (rimskih) nalazišta u Srbiji iz 3. i 4. veka, teško je oštećeno nedavno počinjenim vandalizmom od strane za sada nepoznatih počinilaca.

Kako je za „Politiku” potvrdio Radivoje Arsić, arheolog, konzervator savetnik u Zavodu za zaštitu spomenika kulture Valjevo, prilikom redovnog obilaska lokaliteta 3. jula konstatovano je da je izvršeno namerno oštećenje arheoloških ostataka, kao i neovlašćeno prekopavanje pojedinih delova lokaliteta.

Prema Arsićevim rečima, najveća oštećenja uočena su u prostoriji objekta balneum, koji je prethodnih godina konzerviran i rekonstruisan, tako što su sva rekonstruisana i konzervirana sedišta uz jugoistočni zid prostorije nasilno uništena, teškim predmetom razbijena u veći broj fragmenata, odvojena od podne podloge i zida i bačena po prostoriji.

„Način oštećenja nedvosmisleno ukazuje da nije reč o prirodnom urušavanju, već o namernom vandalskom činu. Pored toga, na severozapadnom zidu prostorije, uništeno je jedno rekonstruisano sedište, dok su preostala tri ostala neoštećena. Pričinjena je značajna materijalna šteta na konzervatorsko-restauratorskim radovima, a istovremeno je narušena autentičnost i prezentacija arheološkog objekta, kaže Arsić.

On dodaje da je u drugoj prostoriji lokaliteta, koja nije konzervirana, uočen veći broj nepravilno iskopanih rupa prečnika od 0,3 do 1 metar, dubine 30 do 40 centimetara, a oštećena je i kaldrmisana staza kojom se pristupalo jednom od objekata lokaliteta.

„Način izvođenja iskopavanja, raspored rupa i njihove dimenzije ukazuju na osnovanu sumnju da je lokalitet bio predmet neovlašćenog pretraživanja upotrebom detektora metala, pri čemu su izvršena prekopavanja arheoloških slojeva bez odobrenja nadležne ustanove. Ovakvim postupanjem pričinjena je direktna šteta arheološkom lokalitetu, jer je narušena stratigrafija i kontekst arheoloških nalaza, što predstavlja nenadoknadiv gubitak naučnih podataka, izjavio je arheolog Radivoje Arsić.

Zbog svega navedenog Zavod za zaštitu spomenika kulture Valjevo podneo je Osnovnom javnom tužilaštvu u Valjevu krivičnu prijavu protiv nepoznatog lica zbog sumnje da su počinjena krivična dela uništenje i oštećenje tuđe stvari i neovlašćeno izvođenje arheoloških radova. U krivičnoj prijavi se, uz detaljan opis nanete štete, navodi i da je nepokretno kulturno dobro, arheološko nalazište lokalitet Anine u selu Ćelije, opština Lajkovac, utvrđeno za arheološko nalazište odlukom Vlade Republike Srbije od 20. maja 2013. godine.

„Veliki vojni ambar” Rimskog carstva

Anine, jedno od najznačajnijih kasnoantičkih (rimskih) nalazišta u Srbiji, o kojem je „Politika” pisala u više navrata, locirano u Ćelijama kod Lajkovca, leži na blagim rečnim terasama na nadmorskoj visini od 110 do 130 metara. Anine nisu bile obična rimska vila ili selo. Na ovoj lokaciji pre oko 1.700 godina nalazio se „veliki vojni ambar” Rimskog carstva, sabirni centar Annonae militaris, državni sistem za prikupljanje i čuvanje hrane iz Šumadije i Kolubare kojom je snabdevana rimska vojska na Dunavu, navode arheolozi.

Žitarice, vino, ulje i druge namirnice sakupljane su iz čitave okoline i upućivane vojnicima na granici carstva. Danas se na ovom lokalitetu mogu videti ostaci velike upravne i stambene zgrade sa termalnim kupatilom, dve ogromne žitnice na uzvišenju, memorijalne građevine i nekropola.

Lokalitet je otkriven 2008. godine i od tada ga sistematski istražuju stručnjaci Zavoda za zaštitu spomenika kulture Valjevo. Zahvaljujući kontinuiranim radovima, Anine su danas zaštićene kao nepokretno kulturno dobro Republike Srbije.