Sutra 25 godina od Ćopićeve smrti

BEOGRAD – Sutra se navršava 25 godina od kako je odlučio da, u potrazi za nekim boljim svetom, ovaj napusti znameniti srpski pisac Branko Ćopić.

Njegovo ime tada je upisano ne samo u besmrtnike, već i među one kojima izuzetan osećaj za pravdu i pravednost nije dozvoljavao mirenje sa stvarnošću drugačijom od one za koju se borio.

Rođen prvog dana 1915. u Hašanima, u Bosanskoj krajini, tadašnjoj Austro-Ugarskoj, počeo je da piše još kao đak Učiteljske škole koju je završio u Banja Luci. Pre Drugog svetskog rata objavio je zbirke pripovedaka „Pod Grmečom”, „Borci i bjegunci” i „Planinci”.

U partizanskom pokretu učestvovao je od 1941. godine i tokom rata nastavio sa pisanjem, tako da je pre završetka rata za decu napisao „Priče partizanske” i zbirku pesama „Ognjeno rađanje domovine”.

Filozofski fakultet završio je u Beogradu i već kao student skrenuo je na sebe pažnju književne kritike. Ona je zabeležila da je Ćopić, „nadahnut i spontan u svom književnom radu, dobar opservator i poznavalac živog narodnog govora, a uz to vedra duha i sa istančanim smislom za humor, lako i brzo osvojio najšire slojeve čitalačke publike”.

Pored tri romana:"Prolom”, „Gluvi barut” i „Ne tuguj, bronzana stražo”, poznate su njegove pripovetke „Rosa na bajonetima”, „Surova škola”, „Odabrane ratne pripovetke”, „Izabrane humorističke priče”, „Dragi likovi”, „Dožvljaji Nikoletine Bursaća”, a za „Baštu sljezove boje” je dobio „Njegoševu nagradu”.

Preko petnaest knjiga za decu, među kojima pripovetke „Bosonogo đetinjstvo” i roman „Orlovi rano lete”, svrstavaju ga u jednog od najboljih dečjih pisaca svih vremena s područja bivše Jugoslavije.

Teren sa koga je Ćopić pretežno crpeo građu za svoje pripovedačko stvaralaštvo bio je njegov zavičaj, Grmeč i podgrmečki kraj.

U pripovetkama nastalim pre rata najviše su ga zanimali siromašni seljaci, sanjari i prosjaci, deca, skitnice i nadničari, o kojima je pričao jezikom punim brige i razumevanja.

Ti njegovi junaci su svet zaboravljenih, usamljenih i odbačenih ljudi koji bezglasno tuguju zbog zla kome ne mogu i ne umeju da se suprostave.

Dobar deo njegovog stvaralaštva u prozi humoristično je intonirao.

Humor se nalazi u prirodi i mentalitetu njegovih junaka, koji i u najtežim životnim trenucima znaju da sačuvaju vedrinu duha i nasmeju se sopstvenoj nevolju.

Otkrivao je sitne ljudske mane i nedostatke, pa se tako desilo da je o mirnim vremenima pripovedao s tugom, a o ratnim – vedro i nasmejano.

Dela, kojima je zavredeo i članstvo u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti i Akademiji nauka i umetnosti Bosne i Hercegovine, prevedena su na ruski, engleski, francuski, nemački, ukrajinski, poljski, češki, bugarski, slovenački i mađarski jezik.

Ceo radni i životni vek nakon Drugog svetskog rata Branko Ćopić je proveo u Beogradu, ali je vrlo često putovao po Jugoslaviji i evropskim državama.

Iako je pripadao narodnooslobodilačkom pokretu, kao čovek velikog obrazovanja, osećaja za pravdu i pravednost, kritički je gledao na stvarnost.

Kao jedno od najpoznatijih takvih dela bila je „Jeretička priča” zbog koje je kasnije trpeo velike udare tadašnje komunističke partije na vlasti, državnih organa, pa i samih kolega.

Takvih progona bilo je mnogo, pa je istoričar književnosti Ratko Peković to sabrao u knjigu „Sudanije Branku Ćopiću” koja svedoči o problemima sa kojima je pisac bio suočen ne samo u književnom životu.

Pretpostavlja se da su ti progoni i nemirenje sa stvarnošću drugačijom od one za koju se borio bili glavni razlog samoubistva velikog pisca.