Ritam i drvo života

U okviru ciklusa „Novi zvučni prostori”, Kulturni centar Novog Sada organizovao je 27. marta autorski koncert Ivane Stefanović. Bio je to portret, oslikan izborom najboljih dela koja je kompozitorka napisala tokom prethodnih petnaest godina, zaključno sa poslednjim opusom „Neobične scene sa Homerovog groba u Smirni”, za koji je prošle godine dobila najveće priznanje u oblasti muzike, nagradu „Mokranjac”.

Neobičan ciklus „Nad vodom” za sopran, flautu i klavir, iz 2003. godine, zapravo je mala kamerna kantata u kojoj efekat scenskog zbivanja izaziva ekspresivno tumačenje fragmenata poezije starogrčkih pesnika, takozvanih „melika”, koje u neprekinutom sledu niže karakterne minijature, ostvarujući jednu suptilnu dramsku celinu. Ljudski glas je obmotan opširnim i razigranim instrumentalnim zvukom i peva svoj fragmentaran tekst u nekoj vrsti unutrašnjeg kolaža sa instrumentalnim odlomcima. Sopran zastupa humani lik koji kao da i sam nastaje i formira se tu pred nama u zvučnom pejzažu čiji je primarni sadržaj samo šum prirode. Ovakvo izrastanje čoveka i njegove istorije iz opšteg brujanja pejzaža, jedna je od stalnih tema muzike Ivane Stefanović i ona se njome bavila naročito u svojim radiofonskim ostvarenjima.

Treći gudački kvartet "Play Strindberg" kompozitorka je dovršila 1993. godine, kao deo muzike za Strindbergovu dramu „Otac” igranu u „Ateljeu 212”. Jedno od njenih najizvođenijih i publici najdražih ostvarenja govori postmodernim jezikom citata i parafraza i otvoreno se poziva na Betovena, evocirajući njegov sudbinski motiv iz Pete simfonije u kamernoj atmosferi skerca, dok je I stav savremena transpozicija korala, a finale romantičarski, neveseli "danse macabre". Evocirajući kamerni zvuk romantizma, Ivana Stefanović gradi frojdovski moćnu i intuitivnu zvučnu priču o porodici i mestu oca u njoj, pa se pozivanje na Betovena u toj konstelaciji može tumačiti i u okviru sasvim privatnih simbola.

„Neobične scene sa Homerovog groba u Smirni” napisane su 2005. godine za naratora, solo-flautu, i veliki instrumentalni ansambl koji, osim gudačkog orkestra, čine klavir, čembalo, harmonika i udaraljke. Ova kompozicija evocira pozorišnu scenu uvođenjem verbalne komponente kojoj muzika kao da služi umesto da je vodi. Delo citira integralni tekst „Ruža sa Homerovog groba” Hansa Kristijana Andersena, tekst koji je smešten na unutrašnjim granicama muzičkog oblika a koji je u velikom stilu tumačio glumac Predrag Miki Manojlović. Muzički i tekstualni narativi su u sasvim specifičnom i intrigantnom međuodnosu koji je i jednostavan i dejstven, a čije su simbolične i metaforične konotacije duboke i sadržajne. Homer-ruža-slavuj-pesnik, posebni su simboli jedne univerzalne priče koju je Ivana Stefanović prepoznala kao paradigmu stvaranja lepote. Kao i u prethodne dve kompozicije i u ovoj ima nekog melanholičnog poetskog ostatka koji ne pripada samo muzici, ali besedi isključivo njom.

U poslednjoj kompoziciji, delu za gudački orkestar „Drvo života” iz 1997. godine, primenjena je neobična tehnika nadovezivanja više formalnih celina istog značenjskog nivoa, koje nastaju razvojem i razradom jednog krajnje jednostavnog motivskog modela. Reklo bi se, jednog ritma. To je postupak preuzet iz levantskog folklora, muzike koja se gradi stalnim improvizujućim nadovezivanjem, istovremeno ukrašavana i kićena. Na isti način se stalno obnavlja i cveta i jedan od najstarijih simbola ovog podneblja - drvo života. Muzika je svojim sredstvima „imitirala i ospoljila jedan prastari simbol i njegovu sadržinu i ta se filozofska i mitološka potka u delu i te kako prepoznaje. To je i jedna od odlika muzike koju je napisala Ivana Stefanović: njeno dejstvo je, koliko u zvuku, toliko i u onoj finoj igri značenja i smisla koja lebdi oko dela i daje mu dubinu.

Svi muzički umetnici koji su nastupili na ovom koncertu svirali su kompozicije Ivane Stefanović sa akribijom i uvažavanjem. Poznavaocima njene muzike naročito zanimljiva bila je interpretacija kvarteta „Play Strindberg” koju su suvereno ostvarile mlade članice novosadskog gudačkog kvarteta „TAJJ”. „Gudači sv. Đorđa” predvođeni virtuoznom Biljanom Radovanović prikazali su vrhunsku muzikalnost i pažljivo odgovaranje na svaki dirigentski gest, a solisti, sopran Katarina Jovanović, pijanistkinja Jasna Tucović i flautista Ljubiša Jovanović još jednom su dokazali da su s pravom deo stalne izvođačke ekipe Ivane Stefanović.

Svaki naš istaknuti kompozitor, s godinama, okupi izvestan broj bliskih saradnika, muzičkih umetnika koji imaju posebno interesovanje i senzibilitet baš za njegova dela. Mnoga od tih dela i nastaju za određene izvođače i u saradnji sa njima. Tako se „drvo života” naše kulture i dalje obnavlja i razvija uprkos sasvim nepovoljnim uslovima suše i neplodnog tla, pa tako treba i razumeti i podržati akciju „Novi zvučni prostori” Kulturnog centra Novog Sada.

Trebalo bi sada ovaj izuzetni „portret”, kao i svaki sledeći u okviru istog projekta, snimiti na trajnom nosaču zvuka i štampati u ograničenoj, kolekcionarskoj seriji.