Jedan krov u dva entiteta

Bosanski Petrovac – Kada se iz izbeglištva vratio u rodnu Bukovaču, u bosanskopetrovačkoj opštini, Mile Balaban spavao je u sobi koja je bila na teritoriji Federacije BiH, dok bi dan provodio u dnevnom boravku, na teritoriji Republike Srpske. Sve je to tako bilo, dok ,,krojači dejtonskih granica” nisu pomerili među dva entiteta pedesetak metara u dubinu Republike Srpske. Tada se celo Milovo imanje ,,preselilo” u federalni deo Bosne i Hercegovine.

–Tako se to radilo u Bosni svih poratnih godina. Iako bez svoje volje, bio si tamo gde su drugi hteli. Od pamtiveka smo bili zajedno sa Srbima na obe strane današnje međuentitetske međe Federacije BiH i Republike Srpske. Danas smo razdvojeni, ali samo administrativno. Obaveze izmurujemo u federalnom delu bosanskopetrovačke opštine, dok nam se deca školuju u Driniću sedištu petrovačke opštine u Republici Srpskoj. Bogu se molimo i u našoj, ali i crkvi u Petrovcu na teritoriji Republike Srpske, pojašnjava Mile Balaban.

Među povratničkim pričama iz srpskog sela Bukovača je i ona o njihovom nadaleko poznatom ratniku Đuranu Kovačeviću, narodnom heroju Titove Jugoslavije koji je, 20. oktobra 1944. sa sedamnaest rana, prvi istakao trobojku sa petokrakom u tek oslobođenom Beogradu. Dekretom Tita i partije, postao je i prvi ratni komandant slobodnog Beograda. Iz tih dana je i priča koju bi, za života, Đuran najradije darivao novinarima.

–Sedim ti ja sa svojim drugovima gore na Kalemegdanu i gledam dole Beograd. Gore svetla, narod peva. Srce, od sreće, hoće da iskoči iz grudi. A ja, iskren i pošten prema sebi upozorih one oko mene - ,,Jadan li si Beograde kad si spao da sa tobom komanduje i da te vodi Đuran iz Bukovače, zapisali su novinari šeretsku opasku Titovog heroja.

Iz Bukovače je i Vitomir Kecman, po mnogima ljudina kojim su se ponosili svi u petrovačkom kraju. Taj Vito, jedan o šezdeset i šest fakultetski obrazovanih Bukovičana, prvi je na nekom javnom skupu recitovao antoligjsku pesmu Branka Ćopića ,,Na petrovačkoj cesti”.

–Skupio se narod u Sokolskom domu u Bosanskom Petrvcu, a ja sa deset godina recitujem Brančilove stihove. On sedi sluša me i ispravlja. A ja ponosan da ponosniji ne mogu biti. Tada nisam ni bio svestan veličine tog mog prvog javnog nastupa, seća se svog bosonogog detinjstva Vito Kecman danas ugledni lekar specijalista koji svaki slobodan trenutak provodi u rodnoj Bukovači.

Seća se Vito i priče koja je odredila njegov radni i životni put. Seća se ratne četrdesete i treće kada su, još kao deca ,,od devojačkog ruha pravili zavoje, a već upotrebljavane zavoje prali i sušili za ranjenike. Znali su istovremeno i pomagati sanitetskom osoblju.

–Kada je neki partizan iz Like, po imenu Jovan, morao na operacijski sto, sanitetlije su me zamolile da im ja dodajem instrumente potrebne za operaciju. Tako sam, još kao dete, postao insutrumentalac što mi je na neki način i odredilo karijeru lekara, seća se Vitomir.

Na seoskom groblju u Bukovači, uz obnovljeni hram Rođenja presvete Bogorodice, svi nadgobrni spomenici i krstače ispisani su ćirilicom. Osim jednog na kojem je latinicom uklesano ime Stanka Zambala. Tu je, naime, sahranjen trogodišnji sin nekg Hrvata koji je bio prvi učitelj u Bukovači.

Oni stariji pričaju i o Iliji Kovačeviću, samoukom i nadaleko poznatom zubaru, o Savi Kačaru poslednjem seoskom knezu, ali i o događajima novijeg datuma. Po povratku na dedovinu pripadnici Vojske Republike Srpske uklesali su na postojeći partizanski spomenik i imena devetnaestorice svojih drugova poginulih za vreme poslednjeg rata u Bosni. To se nije sviđalo opštinarima Bošnjacima koji su, preko noći i niko ne zna kako, spomenik proglasili zaštićenim, a one koji su na njemu uklesali imena srpskih boraca, proglasili krivim .

Spomenik se ,,kao takav nije smio skrnaviti” posle čega su dvojica povratnika, bivših boraca VRS, osuđeni na po deset meseci zatvora. Nakon pritiska medija i javnosti, zatvorska kazna je dvojici Bukovičana, zamenjena uslovnom.

Danas u Bukovači na spomeniku srpskim borcima i žrtvama fašističkog terora zajedno su i krst i petokraka.

Slaviša Sabljić

------------------------------------------------

Povratnici

U Bukovači su posle rata obnovljene sve kuće. Vratili su se svi koji su se mislili vratiti. U Gagićima, Budžaku, Avali, Podđurinovači, bukovačkim zaseocima, danas je isti broj kuća kao i pre poslednjg rata u Bosni. Međutim, broj stanovnika je prepolovljen. Tek ih je dvestotinak. A pre pedesetak godina u Bukovači je bilo oko pet stotina seljana.