Analiza hipokrizije

Tekst „Proslava” Tomasa Vinterberga i Mogensa Rukova inicijalno je bio predložak za istoimeni film, u Vinterbergovoj režiji, snimljen po pravilima manifesta „Dogma 95”, a zatim je adaptiran i za pozorišno izvođenje (adaptacija Bo hr. Hansen). Reč je o porodičnoj drami, utkanoj u nordijsku dramsku tradiciju raskopavanja mračnog porodičnog nasleđa, koja suptilno analizira perfidne zločine, incest, fizičko, kao i mentalno nasilje, snobovštinu i lažni moral, klasne i etničke predrasude.

Rediteljka Iva Milošević se odlučila za stilizovanu scensku realizaciju komada i uspela da uzbudljivo prikaže bezgraničnost ponora između lica i naličja porodičnih relacija, dvostruke standarde življenja, odnosno tešku hipokriziju i zlo koji se prelivaju preko maski humanosti i lepog vaspitanja. Dizajn scene je jednostavan, redukovan, uslovan, predstavlja dom te duhovno sasvim posrnule familije, a njegova neprirodna, bezlična elegancija nagoveštava odvratnu trulež ispod fasade, veštačke uređenosti (scenograf Gorčin Stojanović, kostimograf Maja Mirković).

Glumci zrelo, disciplinovano, hipnotički stvaraju likove. Miodrag Krstović posebno delikatno iscrtava uverljivu složenost Helgea, autoritativnog oca, glavu familije i otelotvorenje besramnog zla. Glumčev diskretan, pun, višeslojan izraz, baziran na finim, suptilno nijansiranim promenama stava, postigao je visoku autentičnost dijaboličnosti lika. Gorica Popović je sa sigurnošću i rutinom postavila nešto jednostavniji lik supruge Else, koji nema tu vrstu slojevite, džekilhajdovske zlokobne dvostrukosti karaktera. Njen lik određuje jedna ledena, ubitačna ravnodušnost i kukavičko zatvaranje očiju pred zločinom, što je, naravno, ne čini ništa manje krivom i ogavnom.

Bojan Žirović odlučno igra njihovog starijeg, uspešnog sina Kristijana, koji pokušava da raskrinka to dugo potiskivano i zakopano zlo, a Radovan Vujović stvara lik njegovog odbačenog, arogantnog i pregrubog brata Mihaela. Radmila Tomović izgradila je, na površini, topao i ljudski lik njihove sestre Helene, nenametljive u svojoj iskrenosti i dobroti, ali, suštinski, takođe, lažljive i krive.

Vlastimir Velisavljević i Renata Ulmanski igraju dedu i babu, senilne i prilično infantilne stare ljude, pri čemu se to njihovo odsustvo pameti  može i metaforički shvatiti – sve generacije su nerazmrsivo upletene u mrežu činjenja i skrivanja zločina, što govori o nepreglednosti razmera problema. Setna, pomalo i preteća, minimalistička klavirska muzika koja često, uživo, prati radnju, naglašava opšte psihološke tenzije i utisak o krupnoj, mučnoj, zjapećoj praznini i besmislu njihovih života (kompozitor Vladimir Pejković).

Porodica je ovde simptomatični isečak društva, morbidno pulsirajuća slika njegovog naličja. A bavljenje ovim temama je prodoran, osvešćujući krik protiv degradacije ljudskosti, vapaj za otkopavanjem istine koja, ma koliko bila tamna i bolna, mora da ispliva na površinu, jer je to jedini mogući put individualnog i društvenog ozdravljenja.