Novi predlog za statističke regione

Zakon o regionalnom razvoju ima mnoge nedostatke. Na primer, ako je region statistički, kako to da dobija nestatističke funkcije (Nacionalni savet, Nacionalne agencije za regionalni razvoj, Regionalni razvojni savet, Regionalne razvojne agencije…). Koncepcija zakona je etatistička, jer sve vrvi od termina planske privrede.

Problem u vezi sa zakonom bio je i zahtev bošnjačkih partija da imaju svoj region ili da barem šest sandžačkih opština budu u jednom regionu. Pošto po kriterijumu NUTS 2 regioni treba da imaju od 800.000 do tri miliona stanovnika jasno je da sandžačke opštine ne ispunjavaju uslov da budu statistički region.

Iako se u zakonu kaže da region „nije administrativna teritorijalna jedinica i nema pravni subjektivitet“ administrativnu političku regionalizaciju zemlje treba izbeći jer je skoro cela centralna Srbija južno od Save i Dunava jedna celina od 1804. odnosno 1878. godine. Okruzi, opštine i mesne zajednice su prirodni okviri za privredno, kulturno i političko organizovanje.

Statistička regionalizacija zemlje je uslov vezan za SSP i u perspektivi donosi zemlji znatne prilive iz budžetskih sredstava EU (Bugarska, čiji su regioni ispod 75 odsto proseka razvijenosti EU dobija 1,1 milijardu evra godišnje).

Adekvatno rešenje bilo bi: Srbija sa pet regiona. Pored Vojvodine, Kosova i grada Beograda, imali bismo jugoistočni i centralni region sa sedištima u Nišu i Kragujevcu. Prvi bi imao nešto manje od dva, a drugi više od dva miliona stanovnika (svih pet regiona imali bi relativno ujednačen broj stanovnika).

NUTS 3 regionalizacija ostaje otvorena, pošto ona nije eksplicitan zahtev EU (mada je pogodnija za prekograničnu saradnju) dok bi NUTS 4 činili postojeći okruzi (istina, statut Vojvodine podrazumeva uvođenje istočnobanatskog, tj. vršačkog, okruga i pomeranje tri opštine iz severnobanatskog ka severnobačkom okrugu).

Dva najnerazvijenija područja zemlje su jug Srbije (najveći deo jablaničkog i pčinjskog okruga) i područje Sandžaka, što je posledica nasleđenih nejednakosti i nazadovanja tokom devedesetih.Nerazvijenim područjima treba dodati i tzv. devastirane krajeve, odnosno gradove kao Bor i Priboj.

Od 2000. regionalna polarizacija je sve izraženija (sam evropski vrh) što se vidi i po rastu (više od 25 odsto) koeficijenta varijacije nacionalnih dohodaka po stanovniku (po opštinama). Zabrinjavajuće je da najbogatije opštine imaju oko 20 puta veći BDP po stanovniku od najnerazvijenijih.

Trenutno se, istina nedovoljne, podsticajne mere realizuju kroz fiskalne olakšice, dodatna ulaganja u infrastrukturu, pojačano kreditiranje pod povoljnim uslovima, privilegovani tretman u raspodeli donatorskih sredstava, kreditiranje preduzeća koja otvaraju pogone u ovim krajevima, pomoć devastiranim gradovima, aktivniji pristup Nacionalne službe za zapošljavanje. Otežavajuća je okolnost za nerazvijene regione usporen proces privatizacije i povezano sa tim veoma mali broj dinamičnih preduzeća u njima.

Potrebno je doneti novi zakon koji bi definisao nerazvijena područja kao i područja od posebnog značaja za Republiku. Treba insistirati na manjim teritorijalnim jedinicama od opština (naselja, odnosno mesne zajednice) zbog diskrepantnog razvoja u samim opštinama i okruzima.

Bolje je usredsrediti se na razvoj nerazvijenih područja, koji su određeni zakonom koji je važio do 2005, kojim su nedovoljno razvijene opštine one sa nivoom razvijenosti ispod polovine republičkog proseka, dok se najnerazvijenijim područjima smatraju ona sa nivoom razvijenosti ispod trećine republičkog proseka (svaka četrnaesta opština sa 600 naselja).

Imajući u vidu da evropska i svetska iskustva govore da tek kada BDP pređe 8.000 dolara po stanovniku regionalne razlike počinju da se smanjuju, kratkoročne perspektive nisu ohrabrujuće.

saradnik Instituta za evropske studije