Ruševine ljudskog zla

Nastala na osnovu nekoliko tekstova Hajnera Milera, predstava „Eksplozija sjećanja 5” reditelja Eduarda Milera je ambijentalnog karaktera, izvedena na sablasno napuštenom prostoru Stare livnice u Kotoru, koji efektno produbljuje simboličke potencijale radnje i,istovremeno,stvara veoma uzbudljivu atmosferu, upečatljiv utisak o gustoj, dubokoj, snoviđenjskoj sakralnosti. Glumci igraju u pustom udubljenju napunjenom vodom, što, metaforički, može označavati kraj sveta, razdoblje nakon temeljnog komadanja civilizacije, kakoje naznačeno i prisustvom ogromnog para čizamana prostoru kroz koji publika prolazi, na putu do centralnog mesta izvođenja (scenograf Eduard Miler).

Prvi deo predstave, izvođenje adaptacije teksta „Zadatak”,estetski je promišljeno i ubedljivo ostvaren (dramaturgija i adaptacija Žanina Mirčevska). Celitekst izgovara glumica Nada Vukčević koja stvara lik muškarca, Čoveka u liftu. „Njegov” monolog čine misli o društvenim odnosima, refleksije, sećanja i lutanja jedne obespokojene svesti potčinjenog čoveka. Njena igra je vrlo uverljiva i funkcionalna, intenzivne emocije su izražene kroz telo, skoro opipljivo bolne trzaje i grčeve koji diskretno, a veoma prodorno, izražavaju strašnu namučenost duha. Reči i pokrete Vukčevićeve fizički prati glumac Ivan Peternelj. Obučen istokao i ona, kao da je senka glavnog lika, njegov alter ego, Peternelj, bez reči, istovremeno, ponavlja pokrete Vukčevićeve, ili gestualno odgovara na njene reči što je vizuelno, ali i simbolički vrlo intrigantno.

U drugom delu ovog segmenta predstave, glumičine reči se emituju preko zvučnika, snimljene ranije, dok ona, sinhrono, otvara usta, kao da govori na plejbek. Ovo rešenje možemo shvatiti kao izraz mehanizma – odnos službenik/šef, odnosno potčinjeni/vlast postaje društvena paradigma, osnovni obrazac međuljudskih odnosa. Takođe, to emitovanje glasa preko zvučnika može se simbolički shvatiti kao otuđenje lika od njegovog tela. Pojedincu, ukleštenom u svirepu kapitalističkumašinu, oduzeto je sve: identitet, individualnost, svest, pa čak i njegovo telo. Ono postaje oruđe sistema, instrument u sprovođenju surovih društvenih principa.

Drugi deo predstave, izvođenje teksta „Kvartet” čiji će se likovi, u finalu, spojiti sa akterima „Zadatka”, karakterišu domišljata rediteljska rešenja, ali ona nemaju dovoljno adekvatnu podršku u igri glumaca. Ksenija Mišić i Srđan Grahovac, u ulogama Mertej i Valmona, pribegli su krajnjoj teatralizaciji koja je onemogućila finije, slojevitije oblikovanje likova. Svojim previše spoljnim, prenaglašenim telesnim izrazima, kao i preteranom mimikom, oni su uprostili značenja. Drastična teatralizacija njihove igre jeste idejno opravdana zato što likovi, u jednom trenutku, menjaju svoje uloge, Mertej izigrava Valmona i obrnuto. Ova inverzija je bitna na idejnom planu jer sugeriše da su muško-ženski odnosi čista igra, perfidno nadmetanje, mučan rat i brutalno manipulisanje osećanjima. Takođe, ova zamena polova i korenita teatralizacija razbijaju klišee o polnim funkcijama jer se, putem te preteranosti, prema njima uspostavlja odmak. No, iako je na idejnom planu ova teatralizacija sasvim opravdana, njen estetski učinak je slab. Preterana afektacija glumaca nije dovoljno delotvorna zbog ukidanja moguće višeznačnosti. Suptilnijom igrom bi se mogla postići ista značenja, pri čemu bi ona bila umetnički vrednija.

Dok Mertej i Valmon vode svoj privatni rat, preko zvučnika čujemo gruvanje topova koje označava globalni rat, terorizam i nasilje na opštem, društvenom nivou. Na ovaj način se uspostavlja jasna analogija između privatnog i društvenog nasilja. Koreni globalne destrukcije nalaze se u ličnim frustracijama, haosu i nesređenosti u privatnoj sferi. To je jedna od glavnih ideja predstave „Eksplozija sjećanja 5” Eduarda Milera, zanimljivom ambijentalnom eksperimentu koji direktno provocira gledaoca pitanjima o odnosu ličnog i društvenog, kao i o egu, sujeti, neutoljivoj žeđi za vlašću. Oni se ukazuju kao neprijatelji sreće i uzroci nekontrolisanog činjenja zla koje može da čitav društveni poredak, kojiće sasvim progutati ništavilo ljudske grubosti, smrvi u ruševine, prah…