Preminuo Marek Edelman

VARŠAVA – U Varšavi je večeras u 87. godini preminuo Marek Edelman, poslednji preživeli od petorice vođa ustanka Jevreja u Varšavskom getu od 19. aprila do 16. maja 1943. godine.

Edelman je rođen u Homlu u Belorusiji 1921. godine ali porodica se ubrzo preselila u Varšavu. Kada su nacisti okupirali Poljsku 1. septembra 1939. godine, angažovao se u pokretu otpora i bio je jedan od osnivača Jevrejske borbene organizacije u Varšavskom getu.

Kada se ostatak varšavskih Jevreja 19. aprila 1943. godine oružjem suprotstavio protiv likvidacije geta, Edelman je bio jedan od vođa otpora a posle smrti dotadašnjeg vođe Mordehaja Anjeleviča stao je na čelo borbenih jevrejskih odreda.

Nakon što je ustanak u krvi ugušen Edelman je uspeo da iz geta pobegne. Posle rata, za razliku od mnogih poljskih Jevreja koji su emigrirali u Palestinu i u Izrael, odlučio je da ostane u domovini. Preselio se u Lođ gde je dovršio studije medicine i postao kasnije jedan od najuglednijih poljskih kardiologa.

Edelman se angažovao i u pokretu otpora Poljaka komunističkom režimu. Predvodio je zajedno sa Lehom Valensom i drugim aktivistima sindikata Solidarnost pregovore na Okruglom stolu komunističkih vlasti i opozicije, što je dovelo do prvih višestranačkih izbora 1989. godine i pad komunističkog režima.

Život je posvetio borbi da se tragedija holokausta ne zaboravi kako se nikada više ne bi takav zločin ponovio. Bio je angažovan kao poznata ličnost i intelektualac i u savremenim krizama.

Sa konvojem humanitarne pomoći posetio je tokom rata u Bosni Sarajevo, a 1999. godine objavio je apel liderima članica NATO-a da intervenišu na Kosovu.

Pored najviših poljskih državnih odlikovanja, Francuska ga je odlikovala i Ordenom Legije časti.